با پدرش شاه اسماعيل و شاه عباس بزرگ نيست ، اما در دوران سلطنت دراز وى گرچه دشمنان ايران در مشرق و مغرب بسيار زورمند بودند و چندين بار بر او تاختند اما نتوانستند بدستى از سرزمين ايران را به دست آورند . او با چهار تن از سلاطين عثمانى ، سلطان سليم ، سلطان سليمان ، سلطان سليم ثانى ، سلطان مراد معاصر بود و با دو پادشاه اخير روابط نيكو داشت .
پس از مرگ شاه تهماسب كه وقتى اتفاق افتاد كه از عمرش شصت و چهار سال و يك ماه و نوزده روز گذشته بود . شاه اسماعيل دوم روز چهار شنبه 27 شعبان 984 دستور داد جسد شاه متوفى را در گنبد شاهزاده حسين به خاك سپارند . پس از انجام شدن اين كار مرتضى قلى سلطان مأمور شد هفتصد من شربت بسازد ، به قسمتى از آن آب ليمو و به قسمت ديگر گلاب و عرق بيدمشك بياميزد و شاه به يكى ديگر از امرا دستور فرمود پنج هزار طبق حلوا از شكر و عسل و دوشاب سفيد آماده كند ، ديگرى نيز مأمور شد هزار قاب طعام ملوّن به الوان غير مكرر درست كند و خرمنى گوشت پخته بسازد تا پس از خوردن آش بخورند . اين همه فراهم آمد اما به سبب جنگ و آشفتگى كه ميان افراد قزلباش و مخالفشان پديد آمد هيچ كس جرعهاى و لقمهاى نتوانست برگيرد و همه پامال شد .
بعد از چند گاه جسد شاه تهماسب را از شاهزاده امامزاده حسين قزوين به مشهد مقدس حمل كردند ، و پايين پاى حضرت رضا به خاك سپردند .
اين پادشاه بلند اندام ، دست دراز ، زرد سيما ، بود لبهاى كلفت و ريشى زشت و ترسناك داشت در مدت سلطنت خود چندين زن گرفت و دوازده پسر و هفت دختر داشت ، به اين شرح : محمد ميرزا ( سلطان محمد خدابنده ) اسماعيل ميرزا كه بعدا به نام شاه اسماعيل ثانى سلطنت يافت ؛ سلطان مراد ميرزا ، سلطان حيدر ميرزا ، سلطان مصطفى ميرزا ، سلطان محمود ميرزا ، امامقلى ميرزا ، زين العابدين ميرزا و موسى ميرزا پريحان خانم خواهر تنى سلطان سليمان ميرزا ، فاطمه سلطان خانم خواهر تنى سلطان محمود ميرزا ، خانش خانم خواهر تنى امامقلى ميرزا ، مريم خانم ، انا خانم كه زن على قلى خان حاكم هرات شد ، شهربانو ، و خديجه سلطان خانم .
اين نكته گفتنى است كه پس از مرگ شاه تهماسب برخى از ما ترك او به اين شرح صورتبردارى شد :
طلا و نقرهء مسكوك 380000 تومان
خشت طلا و نقره هر يك به وزن سيصد مثقال ششصد عدد
پارچههاى زربفت هشتصد طاقه
جامه از منسوجات قيمتى سى هزار قطعه
جوشن و كجيم و برگستوان سى هزار دست
شتر ماده سه هزار رأس
اسب خاص دويست رأس
ماديان عربى سه هزار رأس
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1860
مساهمون: ژان شاردن
ص١٨٦٠