مختصر آنچه تاورنيه درباره زنجان نوشته اينست :
زنجان شهرى نسبة بزرگ است اما بد ساخته شده ، كاروانسرايى بزرگ و بسيار خوب دارد .
الكسيس سولتيكف در سفرنامهاش نوشته :
زنجان نيز مانند ديگر شهرهايى كه طىّ اين سفر ديدهام كوچك است اما در نظرم آباد جلوه كرد .
از سفرنامه سيف الدوله
از سلطانيه الى زنجان كه شهر ولايت خمسه است گويا هشت ساعت قدرى بيش يا كمتر است . اول راه چمن و هموار است از رودخانه سمان ارخى مىگذرد . وسط راه درهاى است . پس از اتمام دره از دامنه مىگذرد . پست و بلند كمى دارد . قبل از رسيدن و بعد از بيرون رفتن از دره طرفين راه بعضى محل زراعت و آبادى هست .
شهر زنجان پر دامنه بر بلندى زمين كنار دره رودخانه واقع است . طرف جنوبش رودخانه و درهايست . باغات بسيار در اين سمت شهر هست همه قسم ميوه دارند . بخصوص انگور . درخت بيد و كبوده در اين ولايت بسيار است و خيلى باليده مىشود . دور اين شهر قلعه مختصرى دارد . هوايش سردسير ، آبش از رود و قنات كه مردمش ترك زبان ، اهل دهاتش بسيار پريشان و فقير ، همه ولايت حاصلخيز و زراعت آبى و ديم هر دو دارند . بناى عالى در اين شهر نيست . حمّامها و كاروانسراها و بازارها دارند . همه نزديك به رسم دهات . مسگر در اين شهر بسيار است . مس ساخته از اين شهر به اطراف برند . اكثر اوقات در اين ولايت ارزانى است . در خارج آبادى شهر بعضى كاروانسراها جهت منزل كردن كاروان و مسافر ساختهاند بد نيست . از زنجان الى اوجان كه چمن مشهورى است پنج منزل است .
زمخشرى : ابو القاسم محمود بن عمر بن محمد خوارزمى معروف به جار اللّه و منسوب به زمخشرى ديهى از خوارزم بود ، و سبب شهرتش به جار اللّه سالها مجاورت وى با خانهء خدا بوده است .
زمخشرى در نحو و لغت و تفسير و حديث سرامد دانشمندان زمان خود و مورد تكريم و تعظيم علماى معاصر خويش بود . از آثار اوست : مقدمة الادب در لغت ؛ اساس البلاغه . سوائر الامثال ، الكشاف فى تفسير القرآن ، كتاب المفصل .
زيارت نامه - چون برگرداندن زيارتنامهء حضرت معصومه عليها السلام كه شاردن در سياحتنامهء خود به زبان فرانسوى آورده به زبان فارسى درست نيست زيارتنامهاى كه زائران زمان حاضر مىخوانند مىآورم :
اذن دخول به قصد قربت
بسم اللّه و باللّه و فى سبيل اللّه و على ملّة رسول اللّه ، صلى اللّه عليه و آله اشهد ان لا إله الا الله وحده لا شريك له و اشهد انّ محمدا عبده و رسوله اللهم صل على محمد و ال محمد ربّ ادخلنى مدخل صدق و اخرجنى مخرج صدق و اجعل لى من لدنك سلطانا نصيرا
پس از رسيدن به مرقد بايد خواند
السلام على آدم صفوة اللّه السلام على نوح نبى الله السّلام على موسى كليم الله ، السلام