آورد . از اين پس با جهانشاه جنگيد . در اين پيگار كه در ماه ربيع الثانى 872 برابر 847 شمسى اتفاق افتاد جهانشاه گريخت . اما به دست تركمنى از سپاهيان اوزون حسن كشته شد .
در جنگ ديگرى نيز كه ميان ابو سعيد فرمانرواى تركستان و خراسان در دشت مغان روى داد اوزون حسن غالب آمد . زينل پسر اوزون حسن ابو سعيد را دستگير كرد و به خدمت پدر برد ؛ و چون وى گوهرشاد بيگم را كشته بود به قتل رسيد .
از اين هنگام آذربايجان و برخى ديگر از مناطق آباد ايران به خدمت اوزون حسن افتاد اما سرانجام چهار روز مانده به آخر رمضان 882 قمرى برابر 857 خورشيدى مطابق ششم ژانويه 1478 درگذشت . پدرش على بيگ در سال 844 قمرى برابر 820 شمسى وفات يافته بود .
اوزون حسن آثار مهمى از خود به جاى نهاد . از آن جمله مسجد وى در تبريز است .
اين مسجد در ميدانى وسيع و پر عظمت بود حجرههاى متعدد داشت كه همه ديوارهاى آنها با آيينه طلا و لاجورد تزيين يافته بود . اين مسجد يك مدرسه براى سكونت و تحصيل كردن طلاب علوم دينى ضميمه داشت . جسد اوزون حسن را در صحن باغ اين مدرسه به خاك سپردند .
ميدان هشت گوشه قيصريه تبريز ، دو مسجد يكى در ابهر و ديگرى در ترجان ، پل سنگى واقع در شمال ارز روم از ديگر آثار اوست .
اهل صفه : . . . و اين جمله احوال اهل صفه است كه در زمان پيغمبر صلوات اللّه عليه بودند : و ايشان غريب و فقير و مهاجر بودند ، بيرون آمده بودند از ديار و اموال خود ؛ و وصف ايشان كرد ابو هريره و فضالة بن عبيد . گفتند كه ايشان چنان بودند از گرسنگى كه به روى مىافتادند و عرب ايشان را ديوانگان مىپنداشتند . و لباس ايشان صوف بود ، و از ايشان بعضى عرق مىكردند چنان كه بوى ميشى كه به روى باران آمده باشد از ايشان مىآمد ، و صوف لباس انبياء است و زىّ اولياء . . .
و اين ديگر از اوصاف اهل صفه است : خداوند تعالى بستود مر اهل صفه پيغمبر را صلوات اللّه عليه به پاكى ؛ فرمود كه ايشان مردانىاند كه خويشتن پاك كردن دوست دارند و خداوند تعالى مر پاكان را دوست دارد . و پاكى ظاهر از نجاست بود ، و پاكى باطن از خطرات نفسانى باشد . و گفتا مردانىاند كه ايشان را مشغول نگرداند بازرگانى و نه خريد و نه فروخت از ياد خداوند و صافى گشت سرهاى ايشان به راستى فراست ايشان را . . . » نقل از باب اول شرح خلاصه شرح تعرف .
اهل صفه عدهاى از پارسيان و زاهدان و متقيان بودند كه در صفه مسجد حضرت پيغمبر اكرم عبادت مىكردند ، و سلمان فارسى ، مقداد اسود ، عمار ياسر ، بلال حبشى ، ابوذر غفارى ، حذيفة بن يمان از جملهء آنان بودند . و اصحاب صفهء نخستين گروه زاهدان راستينى بودند كه همواره مورد لطف و آفرين حضرت رسول قرار داشتند .
ايروان در نظر گاه گاسپا دروويل :
شهرى است بزرگ در ارمنستان ايران و مركز ناحيهء اران است . اين شهر كنار رودخانهء زنگى كه سرچشمهاش درياچهاى به همين اسم مىباشد و تا آن جا بيش از چند ميل فاصله ندارد
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1785
مساهمون: ژان شاردن
ص١٧٨٥