است كه عوام آن را زندان باد گفتندى .
نوشته انگلبرت كمپفر
Engelbert KaemPfer
دربارهء اصفهان
اصفهان چندان گشاده و وسيع است كه مىتوان باور داشت از اين سوى گنگ شهرى بدين بزرگى نيست ، و از زمانى كه پايتخت شده دائم بر وسعت و جمعيتش افزوده مىشود . زيرا مردم بر اين اعتقادند كه در آن جا به امنيّت و رفاهيّت بيشتر مىتوان زيست .
اين شهر عظيم در جلگهاى وسيع و پهناور واقع شده و تنها در جنوب به كوه صفه كه شنى و قابليت كشاورزيش كمتر است نزديك مىباشد . آسمان اصفهان غالبا صاف ، و هوا خشك و سالم است . آن چنان كه جسد آدمى پيش از آن كه به فساد گرايد خشك مىشود ؛ آهن و گرچه در جاى نمناك باشد زنگ نمىزند ، و سيمساز مدتهاى دراز كوك را نگه مىدارد .
مردم بر اين اعتقادند كه از زمان پادشاهى شاه عباس نظافت و تازگى هوا بيشتر شده ، زيرا وى خيابانهاى بسيار ساخته و درختان بسيار نشانده است .
در جلفا كه ساكنان آن همگى ارمنيهاى مسيحى مىباشند سيزده كليسا وجود دارد ، و در محلى واقع در جنوب جلفا زردشتيان يا پارسيان اصيل و نژاده ايران كه آتش را حرمت مىنهند و به كار كشتگرى اشتغال دارند سكونت دارند . شمار آنان از ششصد خانوار تجاوز نمىكند .
زاينده رود در بسترى عريض و كم عمق در طول ضلع جنوبى شهر جريان دارد ، و سرسبزى و خرمى و طراوت اصفهان بيشتر مرهون و مديون اين رودخانه است . قسمت بيشتر آب اين رودخانه به مصرف كشاورزى آباديهاى مجاور مىرسد و قسمتى نيز براى تأمين آب مورد نياز باغها و استخرها و خانههاى شهر به كار مىرود .
انشعاباتى كه از اين رودخانه جدا مىشود بر حسب فراخى مسير و مقدار آب ، نام جداگانهاى دارند ، انشعاب اول را كه بزرگتر است و مقدار آب بيشتر در آن جريان دارد مادى ، انشعاب كوچكتر را جدول و انشعاب درجهء سوم را جوى مىگويند ، و ميرابها مسؤول تقسيم آب مىباشند .
بر روى زاينده رود چند پل زده شده ، قديمترين آنها در زمان پادشاهى شاه تهماسب با سنگ تراشيده و آجر ساخته شده در مغرب است و هفده دهنهء بزرگ دارد و براى زيبايى بنا بين دهانههاى بزرگ اصلى دوازده دهنهء كوچك نيز ساخته شده كه از سطح جريان رود بالاتر است و به عمق نمىرسد .
پل دوم اللهوردى خان نام دارد ، و اللهوردى خان سردار معروف ايران فاتح لار هشتاد سال پيش با آجر و سنگهاى تراشيده در فاصلهء هفت هزار و ششصد پا دور تر از پل كهنه قديم ساخته است . اين پل كه سى و سه دهانه دارد و به راستى يكى از شاهكارهاى معمارى است امتداد خيابان چهار باغ را به باغ هزار جريب وصل مىكند . پهناى اين پل دوازده قدم ، و درازايش چهار صد قدم است .