عقيدتى ديگر است و مىگويند نخست بايد به گردش روشنان فلكى نگريست ، و تشخيص داد كه آيا مراجعه به پزشك و به كار بردن دوا سودمند ، يا بدون فايده است ، و در صورتى كه سير اجرام فلكى مسعود بود بدين دو كار اقدام كرد .
به ياد دارم روزى از زبان ستارهشناسى شنيدم كه گفت : روش عمل ما اخترگران در درمان كردن بيماران با شيوهء كار پزشكان كاملا مغايرت دارد و حاصل و نتيجه آن چنانست كه اگر ما در عمل خويش به راه خطا رويم گردش آسمان آن را نمايان مىكند ، امّا اگر پزشكان در كار خود اشتباه كنند ، خاك آن را مىپوشاند .
منجمان گاه شمارهاى خود را در اوايل ماه مارس مقارن با عيد نوروز منتشر مىكنند ، و اخترگران دربار مقارن اين زمان تقويم خود را كه به قطع رحلى كوچك نوشتهاند ، و به گونهاى زيبا به انواع تزيينهاى متناسب آراستهاند به پادشاه و وزيران تقديم مىكنند ، و من يكى از آنها را كه در سال 1668 به پادشاه تقديم شده بود و اين نخستين گاه شمارى بود كه به وى داده بودند با خود به اروپا بردم . سراسر صفحات اين تقويم با خطوط و جدولهايى به رنگهاى زرين و سرخ و لاجوردين تزيين يافته و حاشيههاى آن داراى مينياتورهاى بسيار ظريفى است كه غالب آنها با موهاى باريكى نقش شده ، و سراسر صفحاتش كه در آنها صورت اجرام فلكى نموده شده حاشيههاى پهن و نقاشيهاى جالب دارد .
هر ستارهشناسى دوازده نسخه تقويم كه علم النجم نيز ناميده مىشود براى اهدا آماده مىكند . و دور نيست كلمهء آلماناش فرنگى نيز از لفظ علم النجم گرفته شده باشد .
منجم ميان محررانى كه از وجودشان براى نوشتن تقويم استفاده كرده براى فروختن نسخههاى اضافى علم النجم مىگمارد ، و پول آن را مىگيرد . تقاويم مزيّن به جداول رنگين و نقاشيهاى زيبا سه تا چهار اكو ، و تقويمهاى ساده و فاقد مقدمه و توضيحات اضافى يك اكو قيمت دارند . زيرا براى نوشتن آنها وقت كمترى صرف مىشود . هر كس قادر به خريدن تقويم باشد يك نسخهء آن را مىخرد . زيرا عامهء مردم برنامهء زندگى خود را موافق احكام و « شايد ، نشايدهاى تقويم » تنظيم مىكنند . به سخن ديگر همچنان كه پيروى از احكام قرآن را واجب مىشمارند ، توجّه به مندرجات تقاويم را بىآن كه دربارهء مطالب آن غور و بررسى كنند ضرورى مىدانند .
تعليم دانش ستارهشناسى بدين صورت بيهوده و مبتذل و گمراه كننده در
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1006
مساهمون: ژان شاردن
ص١٠٠٦