ايرانيان دربارهء جن و پرى حكايتهاى زيادى دارند كه در كتابهاى متعدد جمع آمده است ، و محققا شمار اين گونه كتب از عدهء رمانهاى قديمى ما به مراتب بيشتر است . قهرماننامه يكى از آنهاست قهرمان از جمله پهلوانان نامور بوده كه گوهر از يكى از پادشاهان كهن داشته است .
امّا نامها و اصطلاحاتى كه ايرانيان براى بيان بعضى از مسائل نجومى مانند :
تقارن ، تقابل و مناظر و مرايا به كار مىبرند همه اسامى و اصطلاحاتى است كه در زبان ما متداول مىباشد و همه از زبان عربى گرفته شده است .
اين نكته نيز گفتنى است كه اخترشناسان ايرانى دربارهء آن دسته از صور فلكى كه در مجاورت قطب جنوب قرار دارند هيچگونه آگاهى و آشنايى ندارند و در آثار خود در اين باره مطلبى ننوشتهاند ؛ و اطّلاعات ما مرهون كوشش اخترشناسان معاصر است كه در اين زمينه مطالعات وسيع و اكتشافات گرانبها كردهاند .
چنان كه من دريافتهام اخترشناسان ايرانى در تحقيقات مربوط به نجوم به ترتيب از اسطرلاب و قطب نما و بعضى ابزارهاى ديگر استفاده مىكنند . قطبنما را عصاى يعقوب (
Baton dejacob
) مىنامند ، و چون ارتفاع قطب را منحصرا با اين وسيله اندازه مىگيرند مىتوان گفت نتيجهء محاسباتى كه براى سنجش عرضهاى جغرافيايى انجام مىدهند دقيق و قابل اطمينان نيست .
از جمله ديگر آلات و ابزار نجومى اخترگران ايران ربع دايرههاى بزرگى است كه هرگز از آنها استفادهء زياد نمىكنند ، همچنين به قوانين و سطرآراييهاى بطلميوس و حلقات نجومى و ديگر ادوات و آلات همانند اينها و گر چه بدانها كاملا آشنا مىباشند ، و غالبا در دسترسشان هست نمىپردازند و به كار نمىبرند اما بسيارى از آلات و ادوات نجومى نظير نقشههاى مربوط به نيمكرهء جنوبى كه اخترگران اروپا براى تحقيق و كشف اوضاع روشنان فلكى از آنها استفاده مىكنند در ايران وجود ندارد .
اخترشماران ايران وسيلهء بيگانگانى كه به سرزمين آنان سفر كردهاند از وجود اين ابزار و آلات باخبرند و مىگويند ستارهشناسان قديم ما نام اين وسايل سنگين را كه جا به جا كردنشان دشوار بوده در كتب نجومى خود آورده و فوايدشان را برشمردهاند ، ولى اكنون به كار بردنشان ضرورت ندارد از آنكه مستلزم زحمت و هزينهء بسيار است . افزون بر اين چندان اطلاعات دقيق و درست در زمينهء محاسبات مربوط