مىكنند . چنين مكان بايد مجاور چمنزارى خوش منظر و فرحزا و پاى درّه يا كوهسارى زيبا باشد ، جويبارى با آب روشن از نزديكش بگذرد شكار فراوان و هواى خوش و جان فزا داشته باشد . پس از انتخاب كلّيه توقفگاههاى سراسر مسير نقشهء آن را مىكشند . گاه نيز براى هر محلّ توقف سه يا چهار مكان معيّن مىكنند تا شاه يكى از آنها را انتخاب كند .
پس از انجام يافتن همهء اين مقدمات اقدام به ارسال پيش خانه مىكنند ، و آن عبارت از كليهء اسباب و لوازم و افرادى است كه مجموعا براى بر پا داشتن خرگاه شاه به كار است ، تا هنگام ورود وى همه چيز آماده باشد . خدمتگران و خيل و حشم دقيقا يك هفته پيش از حركت شاه رهسپار محلّ استقرار خرگاه شاه مىشوند . خدمتگران شاه دو دستهاند و هر دو گروه داراى افرادى چست و چابك است ، و هم اينان بايد وسايل راحت شاه را در اردوگاه فراهم كنند . خدم و حشم جاهمندان نيز مركب از دو گروه است . خيمههاى بزرگان نيز مانند خانههاشان وسيع مىباشد . تالار پذيرايى ، گرمابه و ديگر قسمتها و حرمسراى شاه از هم جداست ؛ بسا باشد وسعت خرگاه بزرگان از پانصد پاى مربع درگذرد . همچنين گاه از برابر يا در داخل خرگاه پادشاه جوى آب درون حوضچههايى روان مىكنند تا بر زيبايى منظر افزوده شود ؛ بدين سان كه آب را از روى صفحات سربى كه در زمين تعبيه مىكنند جارى مىسازند ، و در بالاى جوى تيغهاى زرين به شكل نيمدايره نصب مىكنند تا به جاى كنارهء جوى باشد .
در خيمههايى كه مجالس پذيرايى و رسمى شاه در آن جا منعقد مىشود غالبا جوى آب و حوضچه وجود دارد و براى انبساط بيشتر خاطر گل نيز به دور آنها مىنشانند ، و وقتى در چمنى ساده يا در صحرايى عارى از آب و سبزه چنين مناظر زيبا و فرح انگيز در وجود مىآيد ، بسان معجزه مىنمايد .
براى نقل و انتقال اين وسايل دست كم هزار قطار شتر كه هر قطار مركب از هفت نفر شتر مىباشد ، به كار است ؛ و با توجه بدين شماره شتر آسان مىتوان سنجيد كه استقرار اردوى شاه مستلزم شركت چه عدّهء بسيار خدمتگر است ، زيرا ايرانيان معمولا نگهدارى و پذيرايى هر هفت شتر يا هفت قاطر را در باركشى كاروانها به يك نفر واگذار مىكنند ، و بدين سان تعداد چهار پايان خود را مىشمارند .
ترتيب استقرار اردوى شاه درست همانند وضع كاخ شهرى اوست . خرگاه اختصاصى وى هميشه در انتهاى اردوگاه بر پا مىگردد و خيمهء حرمسرا در آخر آن
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1295
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢٩٥