سنجيده بودم . در آن هنگام دربار مقيم هيركانى بود ، و من خوشبختانه در آن جا با يكى از نجيبزادگان دربار پادشاه فرانسه و يكى از نمايندگان كمپانى فرانسوى كه براى رو به راه كردن امور آن ، به آن جا آمده بود ديدار كردم . ما در آن جا با هم به سر مىبرديم ، و چون به آن دو ، غذا از آشپزخانه شاه مىدادند ، و ناظر به دستور شاه مرا نيز از اين نعمت بهرهمند مىساخت فرصت يافتم چند عدد از آن ظرفها را وزن كنم .
قابهاى بزرگ با سرپوش ، هر كدام هشتاد و دو مارك وزن داشت ، و هر مرد نمىتوانست بيش از يكى از آنها را روى سرش حمل كند . زيرا افزون بر وزن خود ظرف در هر يك آنها بيست و پنج ليور برنج پخته و گوشت انباشته شده بود .
برخى از مسافران نوشتهاند در دستگاه شاه هزار عدد از اين قابها وجود دارد كه ارزش آنها از سى و پنج ميليون افزون است . اما من بر اين گمانم كه بيش از يك چهارم آنها وجود ندارد همچنين به من گفتهاند بهاى كلّيهء ظروف غذاخورى شاه چهل و هشت ميليون برآورد شده است و نيز ديدهام كه اين ظروف را تا نيمه بيشتر ، پر نمىكنند . به هر روى من بر اين باورم كه بهاى ظرفها و مبلهاى طلاى شاه از پنجاه ميليون افزون است ، همه از زر خالص ساخته شده و من يك بار پارهاى از يك بشقاب را به مبلغ دوازده هزار فرانك از خواهر شاه متوفى خريدم ، و وقتى آن را به صرافان هندى نشان دادم گفتند : طلاى تمام عيار است ، و از من خريدند .
خواجه سرايان به من گفتند در حرمسرا افزون از حدّ شمار ظروف و مبل طلا وجود دارد كه هرگز از آن جا بيرون نمىبرند ؛ اما گفتهء آنان درخور باور نيست ، زيرا افزون بر اين كه آنان مردمانى دروغگو مىباشند بيشترشان شمار آنها را نمىدانند . با اين وجود بر اين گمانم كه مىتوان به تحقيق باور داشت كه پادشاه ايران گرانبهاترين و بيشترين ظروف غذاخورى زرين جواهرنشان را داراست كه تخمين قيمت آنها آسان نيست ؛ و من ضمن شرح شهر اصفهان دربارهء آنها سخن خواهم گفت .
هنگامى كه شاه مجالس ضيافت و ميهمانى را در اردوگاهها بر پا مىسازد ، همين تشريفات و آيينها كه در كاخ برگزار مىشود به صورتى كوچكتر و سادهتر اجرا مىگردد . خيمهء خاص شاه همانند كاخى كه در شهر دارد به قسمتهاى مختلف تقسيم شده با اين تفاوت كه اسباب تجمّل و شكوه آن كمتر مىباشد . همچنين عدّهء شركتكنندگان در آن زياد نيست اما در عوض گروهى سپاهيان مسلح كه لباسهاى مناسب و سبك بر تن دارند از خرگاه و خيمهها نگهبانى مىكنند . هنگامى كه شاه در
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1293
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢٩٣