چفت صندوقچه مىگذرانند ، و با مهرى كه همواره با رشتهاى به گردن شاه آويخته است مهرموم مىكنند . معمولا مادر شاه از صندوقچه محتوى مهر حفاظت مىكند ؛ و مردمان مشرق زمين بر عموم ، چيزهاى گرانبهاى خود را بدين گونه نگهدارى مىكنند .
يعنى آنها را در يك دستمال يا در يك كيسه مىبندند ، و آن را چنان كه گفتم در صندوقچهاى مىگذارند . بارى هر زمان شاه بخواهد در صندوقچه را بگشايد خواجهاى كه صندوقچه سپرده به اوست آن را به حضور مىآورد ، و شاه براى اين كه باور كند صندوقچه همچنان سر به مهر است كاملا بدان نگاه مىكند . اين روش مطمئنترين و آسانترين طرق نگهدارى اشياء گرانبهاست ؛ زيرا نه ناچار است كليدهاى متعددى در جيبش بگذارد ، و نه نگران گم شدن كليدها باشد ، و به اعتقاد من مهمترين دلايلى كه در مشرق زمين بر خلاف كشورهاى اروپايى ، قفل در آن جا زياد به كار نمىرود ، اعتبار و ارزش چندان ندارد اتّخاذ همين رويه است .
مهر بزرگ معمولا روزهاى جمعه به كار مىرود . در اين روز كيسهاى را كه محتوى اسناد و احكامى است كه بايد به مهر بزرگ آراسته گردد به حرمسرا مىبرند .
چنانچه شاه در آن جا حضور داشته باشد ، صندوقچه را پيش وى مىآورند ، و مهردار مهرموم را به وى نشان مىدهد تا ببيند مهر به همان نشان است كه بوده است . آن گاه شاه به شكستن مهرموم فرمان مىدهد . مهردار مهرهاى بزرگ را از صندوقچه بيرون مىآورد ، اسناد و احكام را يكان يكان مىخواند ، جايى را كه بايد مهر بر آنها زده شود با سر انگشتش كمى تر مىكند ، و مهر مخصوص را به شاه تقديم مىكند ، و وى بدين سان همهء اسناد و احكام را مهر مىكند و غالبا به مهردار اجازه مىدهد كه خود آنها را مهر بزند . مركّبى كه در مشرق زمين براى مهر كردن اسناد به كار مىبرند سفتتر از مركبى است كه ما اروپاييان مصرف مىكنيم . آنان محلى را كه بايد مهر بر آن زده شود معمولا با نوك زبان يا با سر انگشت اندكى مرطوب مىكنند ؛ به سخن ديگر مردمان مشرق زمين براى نمناك كردن جاى مهر تقريبا همان روشى را به كار مىبرند كه ما اروپاييان براى چاپ كردن كاغذ انجام مىدهيم .
اگر شاه از حرمسرا بيرون نيايد يا مهر كردن احكام و اسناد را به روز ديگر موكول مىكند يا دستور مىدهد نامهها را به اندرون ببرند ، و خواجهء مهردار آنها را مهر مىكند .
در مغرب زمين اسناد و احكام را به جاى مهر امضا مىكنند ، و به اعتقاد من هر
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1278
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢٧٨