مقررات دو ديوان محاسبات بدين صورت است كه به شرح آمد . اقرار مىكنم كه طىّ اين مراحل ، دشوار و طولانى است ؛ اما با اعتقاد و اطمينان كامل مىگويم اگر سپردن اين راه سخت خسته كننده و ملالآور است در عوض مىتوان در هر زمان و هر حال با روشنى و صحّت تمام از كلّيه امورى كه در اين زمينه مربوط به شاه است اطّلاع حاصل كرد .
ما اروپاييان محاسبات خود را در دفاتر مجلّد و شيرازه شده درج مىكنيم ، اما روش ايرانيان نه چنين است . آنان حسابهاى خود را روى طومار يا برگهاى ولانت ، ( برگ دفتر سوشدار ) مىنويسند و ما كلمهء ولوم
Volume
را كه به معنى طومار است از آن لفظ گرفتهايم . همچنين ما اروپاييان كاغذهاى خود را تا مىكنيم ، اما مردم مشرق زمين چون كاغذهاشان شكننده است ، و اگر تا كنند پاره مىشود لوله مىكنند .
طول اين طومارها گاهى از بيست اون
Aune
درمىگذرد ، و مىتوان از يك طومار يك دفتر پرداخت . آنان مىتوانند با چسباندن لب برگهاى كاغذ به هم چندان كه بخواهند بر طولش بيفزايند ، و معمولا فقط بر يك روى كاغذ مىنويسند . قطع دفاتر محاسباتى آنان كه معمولا از اوراق ولانت درست شده نسبتا دراز است ، اما عرض آنها به اندازهء پهناى دفاتر ما كه هم صفحاتش شمارهدار است و هم بر هر دو روى آنها نوشته مىشود ، نمىباشد . برگهاى دفاتر آنها روى هم ، ميان دو تخته كه به ضخامت جلد كتابهاى قديمى ماست ، جاى دارد و روى تختهها صفحهاى از چرم كشيده شده است . لبههاى اين دو تخته از هر سو به اندازهء نيم انگشت عريضتر از صفحات كتاب مىباشد .
بدان سان كه وقتى جلد بسته مىشود اوراق دفتر كاملا محفوظ مىماند .
ظاهرا چنين مىنمايد كه جا به جا كردن يا ربودن اوراق چنين دفترها به منظور اعمال تقلّب از تصرّف كردن در دفاتر جلد شدهء ما اروپاييان بسى آسانتر است ، اما چنين نيست ، و امكان تقلب كردن در آنها دشوار ، بل كه محال مىباشد . زيرا هر ورقى چند مهر دارد ، و به همين دليل عوض كردن اوراق آن شدنى نيست . از روى ديگر براى اينكه پس از تكميل مندرجات هر برگ ، در محلّى از صفحات كه ننوشته سفيد مانده به قصد سوء چيز ننويسند ، قيد مىكنند كه سفيد است .
ايرانيان نوشتههاى كارى و مهمّ خود همچنين طومارهايشان را در كيسهاى چرمين يا پارچهاى نگهدارى مىكنند .