متنفذ دارند و اگر مدتى پولهايى را كه گرفتهاند تحويل ندهند بر آنان سخت نمىگيرند . افزون بر آنچه گفته شد تحصيلداران در جريان مأموريت خود منافع ديگرى نيز به دست مىآورند . توضيح اين كه چون اينان از پرداخت هر گونه عوارض راهدارى معاف مىباشند ، و بارهاى آنان بازرسى نمىشود اشياء گرانبهايى را ميان بارهاى خود مىگذارند و بدين نيرنگ بدون پرداختن عوارض مىگذرانند .
حوالههاى خوب و مساعد آنهاست كه محلّ اقامت پرداخت كنندگان به هم نزديك باشد و نيز به جاى سكونت دائمى تحصيلداران فاصلهء زياد نداشته باشد .
افزون بر اين خوش حساب باشند و مأموران را به سر ندوانند .
مسؤولان مربوط ، به تحصيلدارانى كه نظر موافق ندارند براتهايى مىدهند كه محل سكونت پرداخت كنندگان تا پايتخت دور ، و راه سفر درشتناك باشد . افزون بر اين آنان كه بايد حواله را بپردازند همه بدحسابند ، براتها نيز قديمى است و از سالها پيش بلا وصول مانده است . اين تحصيلداران تيره روز سيه ستاره پس از اين كه به رنج و زحمت بسيار به مقصد مىرسند چون همه پرداخت كنندگان بيمار دل و بدحسابند و براتها نيز قديمى است غالبا با همهء كوشش و تلاشى كه مىكنند به نقد كردن همه حوالهها موفق نمىشوند ، و وقتى بازمىگردند متّهم به بىكفايتى مىشوند و به شاه گزارش مىشود كه بر اثر كج رفتارى و آتشناكى فلان تحصيلدار همهء بدهكاران گريختهاند و جلاى وطن كردهاند . او ولايت را تاراج كرده ، و بر مردم دور افتاده و رنجمند و محروم بيدادها روا داشته است . و پادشاه را بدين گونه بر تحصيلدار بىگناه خشمگين و سرگران مىكنند . گاهى نيز به تحصيلداران مورد نظر نوعى ديگر مساعدت مىكنند ، و آن چنان است كه بدهى افراد را برات ايشان مىكنند ، و از اين عمل پنج درصد مبلغ اسمى حواله به عنوان مساعده عايد ايشان مىشود .
لازم نمىدانم كه شرح دهم مسؤولان ديوان محاسبات از اين خلافكاريها چه سودهاى سنگينى مىبرند زيرا همه مأموران به آنها هديه مىدهند ، حقوق بگيران پيشكش تقديم مىكنند تا براتهايى به ايشان داده شود كه هم مناطق پرداخت آنها نزديك باشد ، و هم پرداخت كنندگان خوش حساب باشند ؛ و تحصيلداران از آن هديه مىدهند كه هم حوالههاى بيشتر دريافت كنند ، و هم مأموريتهاى بيشتر و آسانتر و بىدردسرتر و سودآفرينتر به آنان محول شود ، و نيز براى تسويه حساب فرصت دلخواه به ايشان بدهند .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1264
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢٦٤