مىآزمايد . هم او جامه بر اندام پادشاه مىپوشاند ، يا لباس از تنش جدا مىكند .
به جامهداران شاه فرمانرواست . جواهراتى را كه شاه به لباس خود مىآرايد دستمالى و آزمايش مىكند ، و حساب پول نقدش را نگه مىدارد . بارى ، خواجه خدمتگر خاص جز مواقعى كه درمىيابد شاه سر آن دارد كه با زنى همبستر شود وى را ترك نمىكند .
به كمر خواجه صندوقچه زرين كوچكى بسته است كه در آن چند دستمال ظريف و لطيف ، مقدارى ترياك ، شيشهء كوچكى پر از عطر ، و حبهاى مقوى جاى دارد ، و هر وقت پادشاه يكى از آنها را بخواهد به وى تقديم مىكند . همچنان كه در دربارهاى بزرگ اروپا عصاى سياه يا سفيد و كليد طلا ، نشان تشخّص دارندهء آن به شمار مىرود صندوقچهء طلاى خواجهء خدمتگر خاص علامت امتياز و شخصيّت وى مىباشد ، و چون در خلوت و جلوت همواره همراه شاه است مىتواند منشاء بسيار كارهاى خوب يا بد شود ؛ و مطالب مهمى را موافق ميل خود به شاه تلقين كند . از اين رو همهء بزرگان دربار و حرمسرا از نفوذ او مىهراسند ، و از وى تملّق مىگويند .
روال ترتيب و تنظيم فصول كتاب حكم بر اين مىكند در اين مقال نخست به شرح منابع عوايد پادشاه ، و توضيح چگونگى بهرهبردارى از آن منابع بپردازم ، اما به جهاتى مناسبتر اين مىنمايد كه مقدمة وضع مالكيت زمين و چگونگى بهرهبردارى از آن را شرح كنم ، زيرا پس از توضيح و روشن شدن اين موضوع بهتر و آسانتر مىتوان به درآمدهاى شاه وقوف يافت ، و اين مطلب مهمى است كه در سفرنامهها كمتر مورد تحقيق قرار گرفته و آنچه نوشتهاند كسانى را كه به مطالعهء اين مطالب شوقمندند ، اقناع نمىكند .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1231
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢٣١