هدايايى را كه براى شاه مىفرستند هر كس فرستاده باشد ، و قيمتش هر چه باشد پيش از آن كه از نظر پادشاه بگذراند در دفتر ثبت كند . هم اوست كه به هنگام عرضه داشتن هدايا پيشاپيش صف آورندگان از مقابل شاه مىگذرد . وقتى صورت هداياى سفير يا نماينده يا شخصيت ديگرى در دفتر ثبت ، و وزن و قيمتش معلوم شد ، عوض كردن يا كاستن وزن آن به هيچ روى ميسر نيست ، و اگر هنگام تحويل كردن هدايا به خزانه شماره و وزن و قيمت آنها برابر ثبت دفتر نباشد بايد كسر آن جبران شود ؛ و من چند مورد از آنچه در اين باره شرح كردم ديدهام .
جزو هدايايى كه در سال 1673 يك شركت فرانسوى براى شاه فرستاد يك قوطى عنبر اشهب بود كه به سببى نامعلوم وزن حقيقى آن در دفتر هدايا درج نشده بود .
به هنگام ارزيابى چون وزن آن را كمتر از آنچه در دفتر ثبت شده بود يافتند كسرى آن را از آورنده طلب كردند ، و چون عنبر اشهب نداشت ناگزير بهاى كسرى آن را از قرار هر اونس بيست و هفت اكو پرداخت .
اينها كه برشمردم مهمترين مشاغل دربار ايران است ، و من به سبب اين كه پيشخدمتى شاه اختصاص به يك تن خواجهء سفيد پوست دارد آن را در رديف مشاغل ديگر درنياوردم . دارندهء اين شغل مهتر ناميده مىشود ، و اين لفظ از دو جزء عربى « 1 » مه به معنى بزرگ و تر كه در زبان فارسى علامت صفت تفضيلى است ، همچنان كه تروس (
Teros
) در زبان يونانى به همين معنى است تركيب شده است .
رنگ پوست خواجهها دو گونه است يا سفيد يا سياه مىباشد . خواجههاى سفيد هرگز يا جز به ندرت وارد حرمسرا نمىشوند . برعكس خواجههاى سياه پوست جز به ندرت از حرمسرا بيرون نمىروند . خواجههاى سفيد پوست هر زمان شاه از قصر بيرون مىرود ملتزم ركابش مىباشند ، و خواجه خدمتگزار خاص پادشاه كه پيرى سفيد پوست است حق ندارد جز مواقعى كه همراه شاه به حرمسرا مىرود يا وى بدان جا خوانده مىشود به حرمسرا برود . خواجه خدمتگر شاه چون غالبا در حضور شاه است بر ديگر خواجهها سر است ، و در دربار نيز نفوذ و قدرت زياد دارد ، چه شاه در ميان جمع و چه تنها باشد از او جدا نمىگردد ، و وقتى شاه بر سر سفره مىنشيند خواجه خدمتگر خاص ، كنارش زانو بر زمين مىزند ، و خوراكيها را كه قبلا آزمايش شده دگر بار
هامش
( 1 ) مه عربى نيست ، فارسى و به معنى بزرگ است و ريشهء آن (Maha) سانسكريت مىباشد .