پادشاه معاونى براى ايشيك آقاسى باشى انتخاب مىكند . وى سردسته و فرمانده نگهبانان كاخ سلطنتى است ، امّا كم اتفاق مىافتد كه فرمانده كل وى را به كارهاى مهم بگمارد ، از اين رو نامش كمتر در ميان مىآيد .
صاحبمنصبان ارشد و جاهمندان مهمّ دولت به دليلى چند هر يك براى اجراى وظايف خود روشى خاص اتّخاذ مىكنند . از جمله دلايل پيروى اين روش اينست كه در كشور ايران ارتقاء يا تنزّل درجهء صاحبان مناصب حتى توقف يا مرگ آنان بغتتا به اراده و دلخواه پادشاه انجام مىگيرد - و اگر جرأت كنم كه بگويم چونان صاعقه بر سر آنان فرود مىآيد - و چون هيچ يك ايشان مايل نيست گرفتار اين نوع مرگ مفاجا شود در اجراى وظايف خود قصور نمىكند و انجام آنها را به ديگران محوّل نمىنمايد .
ده درصد هدايايى كه به شاه تقديم مىكنند متعلق به ايشيك آقاسى باشى است ، و اين درآمدى سرشار است ، زيرا هداياى زيادى به شاه تقديم مىشود . از هدايا به عناوين مختلف هجده درصد عوارض مىگيرند . عوارض اسبها نيز هم چندان است ، اما عوارض هداياى ديگر بيش از يازده درصد نيست . ده درصد مجموع درآمدهاى عوارض متعلق به ايشيك آقاسى باشى و باقى از آن مسؤولان انبار است كه به تناسب شغل و مقامى كه دارند تقسيم مىكنند .
چنان كه در سطور بالا گذشت ده درصد بهاى كلّ هدايا متعلق به ايشيك آقاسى باشى و بقيه از آن ميرآخورها و مهتران اصطبل است .
در مورد منسوجات گرانبها و اشياء كمياب ، و جواهر و مسكوكاتى كه به عنوان هديه به مأموران و سفيران و فرستادگان بيگانه مىدهند رسم بسيار ناخوشايند و نكوهيده و عجيبى جارى است به اين شرح كه بيگانگانى كه از شاه هدايايى دريافت مىكنند بايد به ازاى آن حقوقى بپردازند . قسمتى از اين عوايد متعلق به ايشيك - آقاسى باشى و باقى از آن مسؤولان انبارها و گنجينههايى است كه هدايا را از آن بيرون آوردهاند . گر چه اين عوارض را گاهى شاه به گيرندگان هدايا مىبخشد اما اين گذشت كم اتفاق مىافتد ، و من بارها شاهد حال سفيرانى بودهام كه در برابر گرفتن هداياى شاه به پرداخت اين حقوق ناچار شدهاند .
ايشيك آقاسى باشى كه كار و شخصيت دربارى او را به شرح آوردم در آن قسمت از كاخ كه راه به حرمسرا دارد هيچ دخالت ندارد . قصر داراى درى جداگانه
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1222
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢٢٢