مثلا گاه بىگاه دستههايى از متجاوزان عرب متشكل از پانصد يا ششصد نفر به مرزهاى نقاط كلده حمله مىبرند . سپاهيان مرزدار ايران در جنگجويى ورزيدهتر و آمادهتر از سپاهيان ديگر ايالات مىباشند . در خراسان - باكتريان قديم - هشت هزار سرباز مستقرند تا در صورت تاخت و تاز تاتارها از نفوذ آنان به داخل كشور جلوگيرى كنند . همچنين در سر حد شمالى هند قريب هشت هزار تن سپاهى در شهر قندهار پايگاه دارند . اين چهار دسته سپاهيان فى الجمله آمادگى و توانايى رويارويى با مهاجمان بيگانه را دارند ، اما مرزهاى ديگر نقاط كشور از جمله تمام طول سواحل خليج فارس ، سرحدات مجاور رود هند و مرزهاى ساحل درياى قزوين ( درياى خزر ) فاقد سپاهيان كارآمد و سلحشور است ، و در همين مرزهاى كنارهء درياى خزر در سال 1667 واقعهء شوم و وحشتناكى روى نمود . توضيح اين كه دستهاى از قزاقان كه عدهشان كمتر از هزار و دويست تن بود وارد ايران شدند ، و چون سپاهيان مستقر در آن جا آمادگى رزمى نداشتند در مدّت دو سه روز متجاوزان چند شهر بزرگ را غارت كردند .
همان كلانتر كه سابقا به مناسبتى از او ياد كردم به من گفت : يكى از علل مهم خرابى و تباهى اساس سازمان سپاهيان ايران اعتقاد عميق و ريشهدار درباريان به خرافات و اوهام ستارهشناسى است . او گفت : اخترشناسان بر اطلاق مردمانى سست و كم جرأت و ترسندهاند . آنان نمىدانند كه در جنگ طرح نقشههاى درست و دقيق و تجهيزات لازم به كار است ، و ساعت سعد يا نحس هيچ كدام در پيروزى يا شكست اثر ندارد ، و اگر ابزار جنگ و تجهيزات لازم وجود نداشته باشد ساعت سعد هرگز كارساز نخواهد بود . افزون بر اين اخترگران تنها در بند آسايش خويش و اندوختن دارايى بسيار مىباشند ، از اين رو چندان كه بتوانند دولت و مردم را از جنگاورى در برابر تعرض دشمنان باز مىدارند . پيشبينىهاى ستارهشناسان همواره حكايت از آن مىكند كه نبرد و دست بردن به تيغ فرجامى بس زيانبار و غم انگيز دارد . خواجهسرايان و اهل حرم نيز اين فكر مصيبت بار را به جملهء درباريان تلقين و تبليغ مىكنند زيرا بيم آن دارند كه در جريان جنگ پيشامد ناگوارى به شاه روى آورد ، و آنان تا پايان عمر از لذت و كامرانى و دولتمندى محروم بمانند .
در سال 1677 مقارن با زمانى كه من قصد عزيمت از ايران را داشتم وضع ارتش ايران چنين شوريده و نابسامان بود ، و اين همه آشفتگى و پريشانى از آن بر
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1203
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢٠٣