مترادف و هم معنى غلام شاه است - اين دسته از نگهبانانى بودند كه پاسدارى آخرين سلاطين فاطمى مصر را به عهده داشتند ، و چون اساس تربيت و ترتيب نظام قوللر آقاسيهاى ايران با تنظيمات مماليك مصر شباهت تمام دارد شايد به همان اساس در وجود آمده باشد .
مماليك مصرى نيز جمله مسيحيانى بودند كه دين خويش را رها كرده بودند و به اسلام گرويده بودند ، و تنها كسانى بودند كه براى نگهبانى دربار مصر به خدمت گرفته مىشدند . زيرا سلاطين مصر نيز بر اين نيّت بودند كه از نفوذ و قدرت سپاهيان عرب بكاهند . زيرا اين سپاهيان چنان بر امور كشور مسلط شده بودند كه مانند ينىچريهاى عثمانى هر زمان اراده مىكردند پادشاهان مصر را از اريكهء سلطنت به زير مىكشيدند ، و وزيران را عزل و نصب مىكردند . ينىچريهاى عثمانى نيز چندان در دربار نفوذ و قدرت داشتند كه به آسانى پادشاه يا وزيران را به زندان مىكردند يا مىكشتند .
شاه عباس كبير به نيرومند كردن سپاه غلامان توجه و علاقهء بسيار داشت ، و تنها افراد برگزيده و ممتاز را در آن سپاه مىپذيرفت ، و آنان كه ينىچرى ناميده مىشدند همه افرادى نيك پندار ، دلير ، و بىباك و مورد اعتماد بودند كه به نگهبانى كشور دلبستگى داشتند ، و چون غالبا يكدگر را نمىشناختند و منافع مشترك نداشتند هرگز بيم آن نبود كه روزى همفكر و متحد شوند و فتنه و آشوب بر پا كنند .
در اين روزگاران افراد گرجى تبار در سراسر ايران پراگندهاند . نه تنها براى اين كه زنان و دخترانشان به زيبايى از همهء خوبرويان گرو مىبرند و هر مرد و جوان ايرانى آرزو دارد يكى از آنان را در خانه داشته باشد ، بل كه اين پراگندگى را سبب اين است كه شاه عباس كبير و جانشينانش مايل بودند كه جملگى را به كار گمارند و به هر جا بفرستند ، و از آن زمان كه گرجستان به تصرف ايران درآمده عدّهء زيادى از مردم گرجستان را به ايران كوچاندهاند . اكنون همه كوچ كنندگان در كارى كه بدان پرداختهاند پيشرفت كلى كردهاند ، و زندگى پر آسايشى دارند ، و بسى كارهاى مهم به دست گرجى تباران اداره مىشود .
پيش از اين نيز به مناسبت گفتهام غلام كه اين سپاهيان بدان ناميده مىشوند لقبى بزرگ به شمار مىرود ، و مايهء سرفرازى و بلند نامى غلامان است ؛ بر عكس لفظ رعيت عنوانى حقير و پست است و براى ناميدن افرادى كه به كشاورزى يا كارهايى
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1194
مساهمون: ژان شاردن
ص١١٩٤