بودند ، اما به هنگام جنگ مانند سپاهيان ديگر بر اسب مىنشستند . گر چه قزلباشان در زمان حاضر ضعيف و خوار شدهاند ، اما هنوز هم دليرترين و قديمترين سپاهيان ايران در شمار مىآيند . آنان فرمانده خود را كه قورچى ناميده مىشود از جمع خودشان انتخاب مىكنند و به هنگام جنگ تنها از او فرمان مىبرند .
حقوق چريكهاى منظم ، و قورچيان مأمور ايالات از درآمد شاه پرداخته مىشود ؛ و پس از مرگشان به شرط اين كه پسرانشان كار آنان را ادامه دهند ، و در جمع سپاهيان درآيند به ايشان مىدهند . اينان بايد دوازده ساعت پس از اخطار و احضار زير فرمان درآيند و آمادهء نبرد شوند . افزون بر اين هر سال در موقع معين بايد از برابر نمايندهء دربار يا حكمران ايالت رژه بروند .
سپاهيان شاه عبارتند از تفنگداران و قوللر يا غلامان كه سرداران و فرماندهان آنان تفنگچى آقاسى و قوللر آقاسى ناميده مىشوند . تفنگداران يا تفنگچى - آقاسيها جزو صف پيادهاند اما در مواردى بر اسب مىنشينند . آنان در بهترين و كاملترين شرايط پرورش مىيابند و در جمع بهترين و رشيدترين سلحشوران به شمار مىآيند . سلاحشان تفنگ و شمشير و خنجر است . به رسم تركان بند حمايلشان را به كمربندشان متّصل مىكنند . عدهشان دوازده هزار نفر است ، و چون پيش از اين كه به خدمت نظام درآيند غالبا به كار كشاورزى اشتغال داشتهاند در زمان برقرارى صلح به آنان اجازه مىدهند به ديهها و مزارع بروند ، و به كار كشت و زرع بپردازند .
قوللران در خدمت سپاهيگرى همانند قورچيانند ، اما در شمار افراد سواركارند و سلاحشان به جاى نيزه تفنگ است . لفظ قوللر به معنى غلام است ، اما اين كلمه بدين مفهوم نيست كه مانند ديگر مردمان آزاد نمىباشند ، بل كه از اين جهت بدين نام خطاب مىشوند كه پدرانشان از اهل سرزمين گرجستان ، يا چركسستان يا ايبرى يا مسكوى و ديگر سرزمينهايى كه از آن جا غلام و برده مىآورند بودهاند ، بنابراين اصل و نژاد قوللرها از مسيحيان است . بعض آنها كسانى هستند كه در نوباوگى به تحفه تقديم شاه شدهاند ، و برخى در خانوادههايى از اين كشورها كه در ايران وطن كردهاند به دنيا آمدهاند ، به اخلاق و آداب و رسوم ايران آشنا و خوپذير شدهاند ، يا خود به دين اسلام گرويدهاند و يا از پدرانى در وجود آمدهاند كه پيش از تولد ايشان مذهب خويش را رها كرده و مسلمان شدهاند ، و در مجموع مىتوان آنان را با مماليك مصر مقايسه كرد كه قريب سيصد سال بر اين سرزمين فرمانروا بودند . مملوكان - كه
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1193
مساهمون: ژان شاردن
ص١١٩٣