شد . ديرى نپاييد اوضاع كشور دگر بار آرام گرديد و سياست زمان سلطنت شاه صفى مجددا اعمال شد .
ايرانيان با اين روش حكومت سخت مخالف و بر اين اعتقادند پيشكارانى كه به ايالات فرستاده مىشوند همانند زالوهايى مىباشند كه هر چند خون ملت را بمكند سير نمىشوند ، و براى انباشتن خزانهء پادشاه چندان كه بتوانند بر مردم ستم روا مىدارند . آنان به بهانهء پر كردن خزانه ، شكايتهاى مردمان را در مورد ستمهايى كه بر ايشان مىرود ناشنيده مىگيرند ، و مىگويند چون بايد مصالح و منافع شاه را بر همه چيز مقدم بدارند ، ناچارند بر خلاف ميل باطنى خود به شيون و استغاثهء ستمرسيدگان نپردازند . اما اين بهانهاى بيش نيست ، و اين بيدادگريها و تاراجگريها براى اين اعمال مىشود كه بر دارايى خويش بيفزايند . اين حاكمان دور از نصفت و مردمى مىپندارند ايالتى كه بر آن حكومت مىكنند از آن آنهاست ، و مردم آن ديار براى اين آفريده شدهاند كه پيوسته در كار و تلاش باشند ، و حاصل دسترنج خود را به ايشان بدهند . اين حكمرانان ستم پيشه قسمتى از آنچه را مىربايند خرج آراستن دربار خود ، و نگهدارى افرادى مىكنند كه حافظ منافع و مصالح آنان باشند .
ايرانيان را عقيده بر اين است كه ادامهء اين روش حكومت هم عامهء مردم را به خشم و شورش برمىانگيزد و هم كشور را ضعيف مىكند . زيرا در صورتى كه وضع بدين سان بماند براى نگهبانى مملكت سپاهى خوب تربيت نمىشود ، و فرماندهان كارآمد و لايق و مسلط به امور نظامى و فرماندهانى كه مصالح مردم و كشور را بر مطامع و منافع خود ترجيح نهند روى كار نمىآيند .
اكنون مملكت در آستانه تعرّض و تجاوز دشمنان قرار گرفته ، و حال آنكه پيش از اين زمان حاكمان مملكت را از تجاوز بيگانگان در امان مىداشتند و حراست مىكردند . همچنين مىگويند ادامهء اين سياست مردم كشور را به فقر و نابودى مىكشاند ؛ زيرا پولى كه بايد در راه آسايش مردم در سراسر كشور جريان داشته باشد به خزانهء پادشاه سرازير مىشود ؛ و اين كار ناصواب درست به مثابه اين است كه طلا و نقرهاى را كه به زحمت از معدن بيرون كشيدهاند دگربار در شكم زمين دفن كنند .
زمانى كه اقليم پارس حاكم خوب داشت به كشورى مىارزيد ، و شيراز حاكم نشينش آباد و پر نعمت و پر جمعيت ، و همانند پايتخت كشورى باشكوه و پر ثروت بود . اما از زمانى كه حاكمش رفته و به جاى او پيشكارى آمده هشتاد هزار نفر از
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1166
مساهمون: ژان شاردن
ص١١٦٦