كوچكى در محل حكومت خود مىباشد .
درآمدهاى حاصل از املاك دولتى را به مصرف مخارج و حقوق صاحب منصبان و سپاهيان چريكى كه زير فرمان دارد مىرساند ، حقوق خود را نيز از آن برمىدارد ، و مبلغ كمى نيز به خزانهء پادشاه مىفرستد . اما درآمد زمينهاى خاصه كه زير نظر ناظر جمعآورى مىشود همه عايد خزانه مىگردد .
اين نحوه تفكيك تا پيش از زمان پادشاهى صفى اول معمول و مرسوم نبود .
ساروتقى صدراعظم وى كه خواجه و مردى مدبر و هوشمند و با كفايت بود در حدود صد و هشتاد سال پيش اين آيين را بنيان نهاد . وى به پادشاه گفت : پدر فقيدش چون در تمام مدت سلطنت با دشمنانش مىجنگيد موافقت كرد كه در ايالات بيشتر درآمدها را صرف تربيت و آراستن سپاه كنند زيرا لشكريان زياد به كارش بود . اما وى كه اكنون نه با كسى مىجنگد ، و نه در آينده با دشمن سر پيكار دارد ، بايد جلو بيهوده خرجيهاى حكام را كه هر كدام براى خود دربارى تشكيل داده است ، بگيرد .
اين سياست و طرح نقشه مورد پسند و موافقت شاه قرار گرفت ، و چون از يك طرف حاكمان ايالات بر گستردهترين و آبادترين قسمتهاى مملكت حكومت مىكنند ، و از سوى ديگر تربيت و ترتيب سپاه از آن پس ضرورت نداشت ، بيشتر زمينها به نام شاه مصادره شد ، و ادارهء آن را به عهدهء ناظر سپردند . از اين زمان چنان كه مىگويند به هشت ميليون ترقى يافت .
شاه عباس پسر شاه صفى اين سياست را دنبال كرد ، و براى مزيد جلوگيرى از صرف مخارج بيهوده حكومت بسيارى از ايالات و ولايات را كه بيم شورش و جنگ در آنها نبود مانند قزوين در پارت ، گيلان و مازندران كه هيركانى قديم هستند ، و كرمان كه جزو ماد (
Medie Atropatienne
) مىباشند و خراسان كه باكتريان (
Bactriane
) و آذربايجان كه مدى است ، منحل كرد ، و من همهء اين ايالات و ولايات را بىحاكم ديدم ، ولى همين كه بيم حملهء بيگانگان بر آنها در ميان آمد دگر بار به آن جا حاكم اعزام داشتند . چنان كه در آغاز پادشاهى شاه سليمان مقارن با سال 1668 و سال 1669 ميلادى ، چهار تا پنج هزار قزاق در سواحل بحر خزر نفوذ كردند ، و شاه براى مقابلهء با آنان به دو ايالت هيركانى حاكم فرستاد . همچنين همين كه بيم تجاوز عثمانيها و تاتارها در ميان آمد پادشاه براى مدى و باكتريان حكومت اعزام داشت ؛ و چون دفاع از سراسر كشور لازم آمد به سرزمين پارس نيز حاكم فرستاده