مجاور سكونت داشتند و دشمن آشتى ناپذير قورچيان بودند به دربار خود نزديك كرد و بدين سان از نفوذ و قدرت قورچيان به حدّ زياد كاست . شاه عباس با مسيحيان با نهايت رأفت و محبت رفتار مىكرد . آنان را همانند مسلمانان وفادار به خود نزديك مىكرد . با اين كه هر دو ، مردم يك كشور و هموطن بودند شاه مسيحيان را به وعدهءهاى نيكو و دادن مساعدههاى ارزنده و كارساز به خود مهربان مىكرد . برخى از آنان كه به كارهاى گران و مناصب بالا منصوب شده بودند اغلب غلامانى بودند كه به وى اهدا شده بودند ، يا در جنگها اسير شده بودند . شاه هر كدام را كه شايسته و قابل و مستعد مىديد مقام عالى مىبخشيد . همچنين از اين قوم لشكرى كه عدّهء آنان از دوازده هزار تن افزون بود تشكيل داد تا در جنگها از وجودشان استفاده كند . سپس در امور سياسى و نظامى كه شركت و فعاليت در آنها مستلزم دانستن احكام شرع نبود ، دستشان را باز گذاشت ، و به همان نسبت كه به تربيت و تجهيز اينان مىپرداخت از نفوذ و قدرت ايرانيان نژاده و عمر پيموده كه ساليان دراز در دربار خدمت كرده بودند مىكاست ، بدين سان كه برخى را به بهانهاى نابود ، و بعضى را به عذرى تبعيد مىكرد ، و آنان را كه دانا و مستعد و فرزانه بودند ، و ستم بر آنان را مصلحت نمىشمرد هر يك به نقطهاى از اقصى نقاط كشور به كارى مىگماشت تا از يكديگر جدا و دور باشند .
پس از اين كه شاه عباس بدين تدبير پا بر گلوى همه بزرگان نژاده و قديم ايران گذاشت ، و خاطرش از آنان پرداخته شد به رام و آرام كردن عالمان دين و دانايان فقه كه در كشورهاى اسلاميه هر سه در يك رديفند تصميم كرد ، و چون از اين مهم نيز فراغت يافت به تدبير تمام ملت را نيز به فرمان خود درآورد و آنان را با طوايف و قبايل و اديان ديگر آشنا و مأنوس ، و به مخالفت وادار كرد .
از آن پس همهء شهرها و شهركها و آباديهايى را كه به مرز دشمنان نزديك بود ويران و خالى از سكنه ساخت تا دشمن به هنگام حمله كردن و گذشتن از مرز نشانى از جمعيت و آبادانى در آن جاها نيابد ، و به عقب نشينى ناچار شود ؛ و گاه بيست تا سى هزار تن از مردم مرزنشين را تا فاصله دويست تا سيصد فرسنگى به داخل كشور مىكوچاند و بيشتر اين كسان ارامنه و مسيحيان گرجستان بودند .
شاه عباس بدين تدابير راه را براى حكومت استبدادى خويش هموار ساخت ، اما چون جنگهاى بزرگى در پيش داشت ، و به يارى رؤساى قبايل مختلف نيازمند بود بر آنان ستم نكرد و ايشان را نكشت ، ولى همين كه شاه صفى سلطنت يافت به كشتن
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1151
مساهمون: ژان شاردن
ص١١٥١