چنان كه پيش از اين در فصلى كه دربارهء اخلاق ايرانيان نوشتم شرح دادم مردمان مشرق زمين بر اطلاق از اعصار كهن همواره نكات اخلاقى و فلسفى و دقايق ديگر را ضمن افسانهها ، داستانها ، امثال و حكم مىآورند تا هم شيرينتر و دل آويزتر باشد و هم در دلها خوبتر و روانتر بنشيند . در اين زمان نيز رسم بر همين آيين ، و چندان معمول است كه حتى گاهى علوم را در قالب شعر درمىآورند .
تازيان مىگويند پروردگار به چهار چيز ما را بر ديگر ملتها برترى داده است .
نخست دستار ، زيرا عمامه هيبت و وقارى به انسان مىبخشد كه پادشاهان را از نهادن تاج بر سر ، نصيب نمىشود . دو ديگر خيمههايى كه از كاخ پادشاهان دلكشاتر و فرحافزاتر است . سوّم شمشيرهايى كه بهتر از هر برج و بارو ما را در پناه خود مىگيرد .
چهارم شعرهاى پر معنى و سرشار از لطف و گيرايى كه دلانگيزتر و درخشانتر از كليهء آثار مكتوب و احكام ملل همسايه مىباشد .
يكى از وسايلى كه ملتهاى مشرق زمين در اعصار قديم براى جاودانه داشتن خاطرات شيرين خود به كار مىبردهاند درآوردن آنها در قالب شعر بوده ، و غالبا آنها را در محافل و مجالس جشن و سرور مىخواندهاند ، و هنوز هم رسم بر اين جارى است .
ظاهرا اين شيوه نخست در عربستان مرسوم شده ، و من بارها بدين موضوع انديشيدهام و باور كردهام كه مصنفان يونان باستان شيوهء نگارش و وصف افسانهها و سرگذشتهاى عاشقانه و ترانههاى رؤياانگيزى را كه چوپانان مىخوانند از تازيان و تاتارهايى كه در مشرق زمين مىزيستهاند آموختهاند . اينان همواره در كنار گلههاى بزرگ و انبوه خود كه مجموع سرمايه و داراييشان را تشكيل مىداده به سر مىبردهاند .
اين گروه شبانان مشرق زمين در نظر ما اروپاييان همانند پادشاهان به شادمانى و رضاى خاطر زندگى مىكنند ، چون آنان باوقار و هيبت قدم برمىدارند . خيمهشان در نظرشان شهرى عظيم مىنمايد كه همهء وسايل زندگيشان در آن فراهم است ؛ و چنين مىانگارند كه چون پادشاهان قرون قديم آسيا دستگاهى آراسته و دلخواه دارند ، و تاريخ و افسانههاشان يادآور زندگى شبانى است ؛ زيرا در دوران معاصر همانند آن روزگاران گذشته ، و جنبشها و فعاليتهاشان همواره متناسب و مبتنى بر روش گلهدارى مىباشد ، و جز به اميد رسيدن به مراتع گستردهتر ، انبوهتر ، و شادابتر تغيير جا نمىدهند .
اشعار ايرانيان وزن و قافيه دارد و به تفاوت داراى پنج وزن مىباشد ، و مانند
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1106
مساهمون: ژان شاردن
ص١١٠٦