تا سالها پيش باور دانشمندان ايران بر اين بود كه بيشتر سطح كرهء زمين غير مسكون است ، آنچه در برابر قارهء قديم وجود دارد قابل سكونت نيست ، و مردمان فقط روى يك سوم كره ارض مىتوانند زندگى كنند . زمين روى دريا همانند هندوانهاى كه در آب قرار گرفته باشد جاى دارد و بيشتر دانشمندان خاصه علماى مسيحيان بر اين عقيده بودند . اما ايرانيان از آثار يكى از دانشمندان خود كه در حدود 850 سال ميلادى مىزيسته سخن در ميان مىآورند و مىگويند وى بر اين راى بوده كه بسيارى از نقاط روى زمين قابل سكونت است ، و در مقابل قارهء قديم قارهء ديگرى وجود دارد كه براى سكونت كاملا مناسب مىباشد . اما چون نظراتش دور از ذهن و خارق عادت ، و مبتنى بر اصول رياضى بوده ، و جز رياضى دانان بزرگ كسى درك آنها را نمىتوانسته قبول عامّه نيافته است و به جا نمانده است . ولى مسافرتهاى اروپاييان به دور افريقا صحت نظر اين دانشمند ايرانى را ثابت و مدلّل كرده است .
ايرانيان به القاب پادشاه خود لقب قبلهء جهان و جهانيان مىافزايند كه به معنى مركز يا خورشيد جهانهاست ، و مفهومش آن است كه ايرانيان قائل به وجود جهانهاى متعدّد مىباشند . به سخن ديگر جز از زمين مسكونى ما جهانهاى ديگرى نيز هست .
فلسفهء اپيكور (
Epicure
) و دموكريت
) Democrite (
در ايران شناخته نيست اما به آراء فلسفى پيتاگور (
Pythagore
) آشنا مىباشند . مكتب فلسفى فيثاغورث به طور كلى مورد قبول همهء هنديان و بتپرستان سراسر مشرق زمين مىباشد . و اصول فلسفى اين دانشمند وسيلهء جماعتى كه صوفيه ناميده مىشوند ميان مسلمانان تعليم و نشر مىشود . مكتب صوفيه با اين كه قديمى و بزرگ است در همهجا شهرت زياد ندارد زيرا رمزى و محرمانه است ، و پيشوايان و استادان آن ، اصول طريقت خويش را جز به احتياط تمام بر ديگران فاش نمىكنند تا مذهب و فلسفهء كشورشان دچار اختلال و پريشانى نگردد ، و من در سطور زير آنچه را كه از اين مكتب دريافتهام شرح مىدهم .
اين مكتب را صوفيه مىنامند ، و در وجه تسميهء آن نظرها متفاوت است . برخى دانشمندان بر اين باورند نام اين مكتب از اسم جماعتى از اعراب اقتباس شده كه پديد آورندهاش از ميان آن جماعت برخاسته است . اما همين گروه دانشمندان دربارهء نام آن جماعت اتفاق نظر ندارند . برخى برآنند كه آن قبيله الصوفيه
) Alsoufa (
نام داشته كه به معنى خاندان طلايى است ، و بعضى را اعتقاد بر آنست كه اسم