حقيقت و ماهيت سحر و جادو باخبر نيست ؛ اما دربارهء اين كه رمالان چگونه از اشياء گمشده خبر مىدهند بايد بگويم اين تيره درونان بد فعل نام شكسته در حيلتگرى چنان مهارت دارند كه از نگاه كردن به چهره و قيافهء افراد مظنون شواهدى درمىيابند و به اقتضاى آن قضاوت مىكنند ، و گاه چنان روى مىدهد كه گفتهشان به حقيقت مىپيوندد .
ايرانيان به ساحران و جادوگران بدچشم مىگويند ، زيرا با نگاههاى خود مخاطب را مسحور مىكنند . مردم براى صيانت خود از بد فعلى جادوگران به طلسم متوسل مىشوند . چنين مىنمايد اين كلمه از لفظ طلسماى (
Telesmai
) يونانى گرفته شده ، ايرانيان آن را تميمه
) Temimeh (
هم مىگويند كه از لفظ توهيم يهوديان اقتباس شده است .
در ايران من كسى را نديدهام كه تعويذ و طلسم با خود نداشته باشد . بعضى از مردم چندين دعا و تعويذ به بازو و گردن خود مىبندند و مىآويزند . حتى برخى مردمان براى اين كه چهار پايانشان يا پرندگانشان از چشم زخم مصون بمانند به گردن يا قفس آنان تعويذ مىبندند . بارى ، چون اعتقاد عامه بر اينست كه تعويذ باطل السحر و سپر بلاهاست آن را به همه چيز و همه كس مىآويزند .
دعا و تعويذ را روى كاغذ يا روى پوست مىنويسند يا روى انواع عقيق و مخصوصا روى سنگ يشم ( يشب ) حك مىكنند . يشب سنگى است نرم ، و سودهء نوعى از آن را كه زنگارى رنگ است ، پزشكان قديم به داروهاى ديگر مىآميختند ، و براى درمان كردن برخى بيماريهاى مزمن به كار مىبردند . تعويذات مذكور با رعايت كامل وقت سعد و شرايط مساعد مكان و صلاحيت عامل آن ، و توجه به جهات ديگر آماده مىشود . كاغذى را كه تعويذ بر آن نوشته شده تا مىكنند ، در كيسهء كوچكى جا مىدهند ، سر آن را مىدوزند و به بازو مىبندند يا به گردن مىآويزند .
آنچه روى كاغذ مىنويسند مشتمل بر چند آيهء قرآن يا برخى گفتارهاى پيغمبر يا روايات امامان است و يا بعضى جناسهاى معما مانند كه حاصل تراوشات فكرى رمالان و جادوگران و تعويذ نويسان مىباشد . براى دفع چشم زخم تعويذ به كار مىبرند و آيهء
وَ إِنْ يَكادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَ يَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ وَ ما هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ
از آن جمله است .
مفسران قرآن مىگويند در زمان حضرت پيغمبر در شهر مكه ساحر معروفى بود