مىدهد . زائران پولهايى را كه نذر مرقد مطهر حضرت معصومه كردهاند در صندوقچه آهنينى كه به شكل مخروط ناقص است و نزديك در ورودى بارگاه جا دارد مىريزند .
هر جمعه در صندوق را بازمىكنند . پولهايى را كه زائران در آن ريختهاند برمىدارند و ميان خادمان حرم مقدس تقسيم مىكنند .
شايد آوردن دعاهاى بسيارى كه در اين بارگاه متعالى خوانده مىشود براى خوانندگان ملالآور باشد ، از اينرو به آوردن زيارتنامهء مرقد شريف بسنده مىشود .
مرقد حضرت فاطمه تا زمان حاضر سه بار تعمير و ترميم شده . چون خلفاى بغداد شيعيان حضرت على عليه السلام و همهء ائمهء اطهار را مورد شكنجه و آزار قرار مىدادند ، امام موسى كاظم پدر آن حضرت وى را به شهر قم انتقال داد . حضرت فاطمه طىّ مدت اقامت خود در اين شهر بناهاى بزرگى ساخت . و سرانجام در همين شهر جانبهجان آفرين تسليم كرد . شيعيان بر اين اعتقادند كه به اراده و مشيت باريتعالى آن حضرت پس از مرگ به آسمانها عروج كرده و در مرقدش چيزى نيست ، و اين بناهاى عالى به ياد وى بر پا شده است .
دو ساختمان دو طرف آستان مقدس حضرت فاطمه آرامگاه دو تن از پادشاهان اخير ايران است . سر در اين دو آرامگاه كوتاهتر و كم پهناتر از مدخل بارگاه حضرت فاطمه است . اما درهاى آنها همچنان از صفحههاى سيمين پوشيده شده است . هر دو بنا از نظر وسعت برابرند و هر دو در آخر دالانى كه دوازده پا عرض و سى و پنج پا طول دارد واقعاند . نزديك مدخل اتاقى است كه مخصوص نگهدارى تزيينات و نفايس مىباشد . مزار شاه عباس ثانى دوازده ضلعى غير منظم است ؛ و مزار ديگرى كه شاه صفى در آن به خاك سپرده شده چهار ضلعى غيرمنظم مىباشد .
سطح مخازن ، دالانها ، و بارگاه همه پوشيده از قاليهاى زيبا و گرانبهاست ، اما در آرامگاه قاليهاى زرتار ابريشمين گسترده شده است . شكوه و عظمت و زيبايى اين دو بنا در وصف نمىگنجد ، و به راستى بىنظير است . قسمتهاى پايين بارگاه با سنگهاى بزرگ سماق كه با طلا و لاجورد آذين يافته پوشيده شده است . طاقها و سقفها در نهايت زيبايى و ظرافت ساخته ، و چنان با نقوش طلا و لاجورد هنرمندانه پرداخته شده كه چشم را خيره و بيننده را حيران مىكند . در ساختمان اين بناها چندان طلا و لاجورد به كار رفته كه بيننده مىپندارد همه از زر و لاجورد ساخته شده است . پايين بارگاه بيست و چهار پنجره در دو رديف تعبيه شده ؛ بزرگترين آنها رو به باغى
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 526
مساهمون: ژان شاردن
ص٥٢٦