فصل هجدهم صنعتهاى كارخانهاى
پس از تشريح هنرهاى دستى ايرانيان نوبت آنست به صنايع كارخانهاى اين سرزمين اشاره رود . حقيقت اينست كه صنعت نساجى نخى و پشمى ايران كه شامل پشم و كرك گوسفند و شتر مىباشد پيشرفت كلى يافته است . مخصوصا در صنعت توليد ابريشم و بافتن پارچههاى ابريشمين موفقيتهاى عظيمى نصيبشان شده است ، و كارخانههاى بزرگ و مجهزى به كار انداختهاند . هنرمندان و متخصصان ابريشمكارى بتخصيص در اين رشته دستگاههاى ريسندگى و بافندگى و دوكها و چرخهايى اختراع كردهاند كه با ماشينها و ابزار و آلاتى كه ما در اين صنعت به كار مىبريم رقابت مىكنند . ايرانيان هر سال مقدار زيادى ابريشم به خارج صادر مىكنند ، و چون به وزن مىفروشند پيش از توزين ، ابريشم خام را مدتى در جايى مرطوب نگه مىدارند ، و گاهى نيز روى آنها آب مىپاشند تا سنگينتر شوند . آنگاه در كيسههاى چرمين جاى مىدهند و براى صدور آماده مىكنند .
در اينجا به منظور پرهيز از درازا كشيدن كلام از انواع و اقسام پارچههاى بافت ايران از قبيل تافته ، پارچههاى بافتهشده از ابريشم خالص ، منسوجات ابريشمين موجدار ، ساتن ، پارچههاى ابريشمين مخصوص دستار ، شال كمر ، دستمال ، همچنين منسوجات بافته شده از ابريشم و نخ ، يا ابريشم و پشم ، يا كرك و ابريشم سخن نمىگويم ، تنها به شرح منسوجات زربفت مىپردازم .
پارچههاى زربفت يا زرّين تار انواع مختلف دارد . بعضى سادهاند كه اقسام آن از صد افزون است و نوع ديگر زربفتهاى دو روست يعنى پارچههايى كه رو و پشت ندارند . قسم ديگر مخملهاى زرتار است ، در برخى كارگاههاى ايران