است : اكنون كه مىبينيم وقتى شيشهاى شكست و چند پاره شد با بند زدن مىتوان قطعات آن را به هم پيوند داد بىگمان به ارادهء ربّ جليل در روز شمار مردگان زنده مىشوند .
كاغذهاى ساخت ايران تيرهرنگ ، كلفت ، بىدوام و نامرغوب است ، و علّت اصليش اين است كه كاغذسازان براى ساختن كاغذ از پارچههاى كهنهاى استفاده مىكنند كه بيشتر آنها رنگآميزى شده و داراى نقش و نگارند . ايرانيان براى اين كه آسان بتوانند روى كاغذهاى ساخت اروپا چيز بنويسند و قلم روى آنها روان حركت كند نخست روى آنها صابون مىكشند سپس براى اين كه كاملا صاف و صيقلى شوند لبهء يك شيشه را چند بار روى آن مىگذرانند . امّا به هر روى كاغذهاى ساخت چين را بر كاغذ ساخت اروپا ترجيح مىدهند .
صنعتگران ايران در ساختن صندوق مهارت كافى ندارند . آنها را از چوب سفيد مىسازند ، به همين جهت سبك مىباشند . روى جدار درون و بيرون آنها را پوست مىچسبانند ، و روى جدار جلو آن را نقاشى مىكنند تا زيبا در نظر آيند . به هنگام نقل و انتقال هريك آنها را در جوالى كه از پشم ساخته شده جا مىدهند و بار چهارپا مىكنند ، و چون قفل ندارند در آنها را با كليدان مىبندند .
صحافان نيز در كار خود مهارت زياد ندارند ، و نمىتوانند رويهء جلد را يك تكه بكشند ، بلكه دو پارچه مىسازند . و در پشت وسيلهء چسب به هم وصل مىكنند . امّا دو قطعه را چنان با ظرافت و استادى به هم مىپيوندند كه نشان آنها آسان به چشم نمىآيد ؛ و سالها همچنان بر دوام مىمانند .
صابون را با اختلاط چربى گوسفند و خاكستر چوب درست مىكنند .
صابونهاى ساخت ايران نرم و سفيد و بسيار ارزان است امّا خوب پاك و سفيد نمىكند . ايرانيان صابون را از عثمانى و بيشتر از حلب مىآورند . صابون حلب در غايت شهرت و امتياز است و بهترين صابونهاى مشرقزمين و شايد عالىترين محصول سراسر گيتى است . خوبى صابونهاى ساخت حلب كه سفيد و نرم و محكماند افزون بر جهات ديگر بيشتر مرهون خوبى خاكسترى است كه در ساختن آنها به كار مىرود . اين نوع خاكستر را از سوزاندن يك قسم گياه كه در زمينهاى شنزار و خشك مىرويد توليد مىكنند . اروپاييان نيز اين خاكستر را براى صابونسازى به كشور خود مىبرند . مردم سوريه و مصر گرمابههاى خود را با سوزاندن اين نوع گياه مىتابند تا خاكسترش را در
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 893
مساهمون: ژان شاردن
ص٨٩٣