دست ديگر آنچه را كه بايد سوراخ كند مىگيرد .
آنان مثل ما از مته استفاده نمىكنند ، بلكه متههاى كوچك و بزرگ را به صورتى كه معمول خودشان است به كار مىبرند . مته عبارت از قطعه آهنى است كه سرش اندكى پهن و نوكتيز ، و دو كنارش تراشيده است كه بهتر بتواند بتراشد و فرو رود . و كمان عبارت از ميلهء قوسى شكل است كه تسمهاى به دو سر آن مربوط مىباشد ، و وقتى بخواهند چيزى را سوراخ كنند تسمه را دو بار دور محور مته مىگردانند ؛ سر بالاى مته را در گودى قطعه چوب گردى مىگذارند ، و براى اين كه محور مته و قطعه چوب از جا در نرود با سر به آن فشار وارد مىآورند ، و كمان را با دست راست مىچرخانند ، در نتيجه مته به گردش درمىآيد و آنچه را كه زير آنست كمكم سوراخ مىكند .
ايرانيان لاك الكل را با مهارت و ظرافت زياد به كار مىبرند . لاك را به نسبتى معين در الكل مىريزند و مىگذارند تا حل شود . آنگاه شيشهء محتوى لاك الكل را مدتى تكان مىدهند تا كاملا ممزوج شود . اين كار به حرارت نياز ندارد .
سپس با پنبه لاك الكل را روى چيزى كه رنگ كردنش مورد نظر است مىمالند و با پنبه يا يك قطعه ماهوت چندان مالش مىدهند كه لاك كاملا در چوب نفوذ كند و جلا و جلوه يابد . لاك الكل بىآن كه پوسته پوسته شود مدتها همچنان به جاى مىماند .
گهوارهسازى از جمله صنايع صنعتگران ايران است . آنان چندان كه در ساختن اشياء چوبى مهارت دارند درست كردن لوازم آهنى را مىتوانند ، با وجود اين در اين رشته به پاى هنرمندان ما نمىرسند .
بارها اشياء مختلفى از مصنوعات عاج كه همه بديع و جالب بودهاند به ايران و هندوستان آوردهاند ، امّا چون اين مصنوعات تنها از نظر هنرى ، و مهارتى كه در پرداختن آنها به كار رفته داراى ارزش بودهاند ، و در شمار وسايل ضرورى زندگى عامهء مردم به حساب نمىآمدهاند بدانها توجّه و اعتنا نكردهاند . به سخن ديگر مردم مشرقزمين بدين گونه هنرهاى ظريف كه در نظر ما اينقدر جالب است ، چون در زندگى طبيعىشان قابل استفاده نيست ارزش قائل نمىباشند . و چون صنعتگران ايران اصولا به طرز كار چرخهاى اين هنر آشنا نمىباشند از فوائد حاصل از عملشان نيز آگاهى ندارند .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 883
مساهمون: ژان شاردن
ص٨٨٣