و چشم انسان مجسم مىكند ، نوعى سستى سكرآور پديد مىآورد ، مولّد نشاط و شادى و شكوفايى است . تأثير اين ماده متناسب با مقدار مصرف آنست ، و اثرش در حدود چهار يا پنج ساعت دوام دارد ، امّا در تمام طول مدت برابر نيست و متغيّر است . از آن پس تن آدمى بىرمق ، سست و بىحال مىشود .
پرآنژدوسن ژزف
) Pere Ange De Saint Josephe (
يكى از برجستگان هيأت مبلغان كرملى اصفهان كه هم پزشكى حاذق بود ، و هم به بسيارى از علوم ديگر آشنايى داشت درصدد برآمد كه اثرات استعمال ترياك را در وجود خود بيازمايد . هنگامى كه من در اصفهان بودم روزى يك حبه كوچك ترياك خورد و پس از اين كه اثرش از او زايل شد و به حال خويش بازآمد برايم حكايت كرد كه پس از خوردن ترياك چنان بىخويشتن شده است كه مدتى بىاختيار مىخنديد ، و بر خلاف طبع و عادت ژاژخايى و ياوهسرايى مىكرده است .
مناظر و مرايايى عجيب پيش نظرش نمايان مىشده ، و او از سر شوق خود را به تماشاى آنها سرگرم مىداشته و در طول اين مدت هيچ گونه درد و ناراحتى احساس نمىكرده است .
اين حاصل آزمايش آن عالم بزرگ بود . مصرف يك يا حدّاكثر دو بار ترياك در جان و جسم انسان اثر ناراحتكننده و رنجآور بهجا مىنهد ، امّا اگر كسى به مصرف كردن اين ماده زهرآگين عادت كرد تركش بسيار دشوار بلكه ناشدنى است ، و اگر شخص معتاد ساعتى از وقت معهود ديرتر بخورد بدنش دچار رخوت و سستى و نوعى تشنج مىشود ؛ و اگر مدت محروميت به طول انجامد معتاد به مرگ تهديد مىشود . حكايت مىكنند مردى كه از سالها پيش به خوردن ترياك معتاد بود روزى به قصد تماشا به محلى كه پنج فرسنگ دور از شهر بود رفت . وقتى ساعت ترياك خوردنش شد و براى بيرون آوردن ترياكدانش دستش را به جيبش برد و آن را نيافت ، و دانست نياورده است ، بىدرنگ بر اسبش سوار شد و شتابان بازگشت تا ترياكدانش را بيابد . امّا ميان راه از نخوردن ترياك چنان بىحال شد كه پيش از رسيدن به خانهاش مرد .
شاه و وزيران بسيار بار كوشيدهاند از مصرف كردن اين زهر جانگزاى در سراسر كشور جلوگيرى كنند ، و به هيچ نيرو نتوانستهاند ؛ زيرا اين بلاى مهلك گريبان بيشتر افراد جامعه را گرفته است ، و به تقريب مىتوان گفت كه از هر ده نفر فقط يك نفر از اين زهر جان شكار بر كنار مانده است . اما كسانى كه به خوردن شراب عادت دارند غالبا از خوردن ترياك دورى مىجويند ، به همين سبب نزديكان افراد معتاد به ترياك وى را تشويق مىكنند به جاى افيون شراب بخورند ، امّا اين راهنمايى هرگز سودمند نمىافتد زيرا شراب به اندازهء ترياك