مىشود . از اينرو بعضى گمان مىبرند كه سنگ نيست ، و از معدن استخراج نشده است .
ايرانيان براى افروختن آتش از سنگ چخماق استفاده نمىكنند ، بلكه به جاى آن از اصطكاك و مالش دو پاره چوب به هم ، آتش مىافروزند . « 1 »
در حوالى عربستان ، نزديك بابل ، مردابهايى وجود دارد كه نوعى زفت از آن استخراج مىكنند و به آن قير مىگويند . همچنين پيرامون شهر تبريز لاجورد به دست مىآيد ، امّا نوع آن مانند لاجورد تركستان خوب و مرغوب نيست ، زيرا مدّتى پس از استعمال رنگش به تيرگى مىگرايد ، و سرانجام بىرنگ مىشود . در ارمنستان و منطقهء پارس نوعى گل ارمنى و گل سرشوى به دست مىآيد . گل سرشوى غالبا همانند صابون سپيد است ، و زنان مخصوصا براى شستن موهاى سر خويش در حمام از آن استفاده مىكنند . معدن سنگ طلق نيز در ايران هست .
در آن قسمت مازندران كه هيركانى خوانده مىشود نفت وجود دارد و دو نوع است : سياه و سفيد . مردم از نفت براى صيقلى كردن بعضى چيزها و نيز نقاشى ، همچنين معالجهء بعض بيماريها ، مخصوصا خنازير استفاده مىكنند . معدن نفت در بسيارى از نقاط ديگر امپراتورى ايران مخصوصا در ناحيهء كلده هست و مردم آن را مىسوزانند .
امّا گرانبهاترين و بارورترين كانهاى ايران معدن فيروزه است . معدن اصلى آن در نيشابور خراسان و كوه ميان هيركانى و پارت كه فيروزكوه ناميده مىشود ، مىباشد . فيروزكوه تا درياى خزر چهار روز راه فاصله دارد .
فيروز كه يكى از شهرياران باستانى ايران بود ، وقتى بر نواحى اين كوه كه پلين
) Pline (
آن را قفقاز خوانده است ، مسلّط شد در آنجا چند شهر و قلعه و برج و بارو ساخت ، و همو موفق به كشف و استخراج فيروزه شد كه به نام خود او موسوم گرديد ، و فيروزه همان است كه ما توركواز
) Turquoise (
مىناميم . زيرا از تركستان قديم به اروپا صادر مىشود .
هامش
( 1 ) - طرز عمل اين بوده كه يك سر پاره چوبى را تيز ، و در پاره چوب ديگر حفرهاى ايجاد مىكردند بعد سر چوب نوك تيز را در آن حفره جاى مىدادند ، و چنان كه مته را به كار مىبردند آن را به سرعت به دوران در مىآوردند . در نتيجه اصطكاك و مالش سريع ، نخست دود ، و سپس آتش ايجاد مىشد . اين نكته گفتنى است كه براى اين كار از چوبهاى مخصوصى استفاده مىكردند .