پرندگان نخورند هر خوشه را همچنان كه بر شاخه است داخل كيسهاى كتانى نازك مىگذارند و در كيسه را مىبندند ، و هر وقت بخواهند مصرف كنند ، بهقدر لازم خوشهها را از ساقه جدا مىسازند ، و اين همه از بركت آب و هواى خشك و تميزى است كه ايرانيان از آن برخوردارند . همچنين براى تهيهء كشمش خوشهها را در جايى سرپوشيده از بلندى مىآويزند . دانههاى انگور بر اثر گرمى هوا اندكاندك خشك مىشود و فرو مىافتد . امّا در اروپا چون هوا مرطوب است اگر اين روش را به كار برند به جاى اين كه دانههاى انگور خشك و تبديل به كشمش شود مىپوسد و تباه مىگردد . در كردستان و اطراف سلطانيه كه گل بنفشه زياد مىرويد برگهاى آن را با كشمش مخلوط مىكنند ، و معتقدند بدين وسيله هم كشمش خوشبو مىگردد و هم معده را نيرو مىدهد .
گبرها يا زردشتيان كه نژادهترين اقوام ايرانى ، و كهنترين كشاورزان اين سرزميناند بهترين نوع انگور را به بار مىآورند و زردشتيان نجفآباد شهركى واقع در چهار فرسنگى اصفهان كه ساكنانش همه زردشتى مىباشند انگور را بسيار بار بهتر از مسلمانان به بار مىآورند . زيرا در كيش شت زردشت نيز همانند مذهب يهوديان و مسيحيان نوشيدن شراب حلال است .
من بر اين باورم كه خرما يكى از ميوههاى خوب و مغذّى ، و خرماى ايران بهترين انواع خرماهاى جهان است . گرچه خرماى عربستان از نظر كميّت بر نخلهاى ايران فزونى دارد ، امّا از نظر كيفيّت و مزه و لطافت و شيرينى هرگز به آن نمىرسد .
افزون بر اين بلندى نخلهاى عربستان به ارتفاع درختان خرماى ايران نيست . خرماهاى ايران چه به هنگام چيدن ، و چه پس از آن داراى شيرهء بسيار شيرين مىباشند و از غايت لطافت و شهد انگشتانى كه به آن رسيده باشد به هم مىچسبند ؛ و به تحقيق از عسل خوب شيرينتر است . بهترين خرماى ايران در خوزستان و سيستان و پرسپوليس و سرزمينهاى ساحل خليج فارس ، بالاخص در جرون واقع بر كنار راه شيراز به لار به دست مىآيد . اين ميوه را غالبا به صورت خشك يا خوشه از جايى به جايى مىبرند يا دانهدانه مىكنند ، سپس به نقاط مورد نظر حمل مىنمايند . به هر صورت لطافت و شهد و شيرينيش همچنان بجاست . آنها را در زنبيلهايى كه معمولا هر كدام پانزده ليور گنجايش دارد مىريزند ، و از محلّى به محلّ ديگر حمل مىكنند .
گاهى نيز همچنانكه ما اروپاييان به تنقّلات خود گردو مىافزاييم به خرما پسته
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 723
مساهمون: ژان شاردن
ص٧٢٣