هنديان براى اين مادهء بويا اهميّت بسيار قائلند ، و هم چندان كه به استعمال آن شوق دارند دربارهء كيفيت و ماهيّت آن تحقيق و پژوهش مىكنند و آن را براى تحريك تمايلات جنسى و عاشقانه ، و تقويت جسم به كار مىبرند . همچنين زنان مشك را براى خنثى كردن بخارهاى بدبويى كه در زهدانشان توليد مىشود و همسرشان را ناراحت مىكند مصرف مىنمايند ، بدينسان كه وقتى اين بخارها قوّت و دوام مىيابد مقدارى مشك از كيسهاى كه همراه دارند برمىگيرند ، در كيسهء كوچكى كه از يك قطعهء پارچه نازك و تميز دوختهاند مىگذارند و در عضو مخصوص خود كه آوردن نام آن دور از آزرم و ادب است مىنهند .
بهترين ناف آهوى مشك در هندوستان ليورى نود روپيه بها دارد ، و هر روپيه معادل سى سوى فرانسويان است . بازرگانان انگليسى و پرتغالى هر سال مقدار زيادى مشك از هند مىخرند و به اروپا مىبرند . هنديان چنان كه پيش از اين ياد شد مشك را از چين مىخرند . بازرگانان ارمنى ، ايرانى ، پاتانى آن را به ايران و عثمانى مىبرند و به مصارفى كه تصوّر آن به ذهن خطور مىكند مىرسانند .
مىگويند وقتى نافهء پراز مشك گشوده مىشود چنان بوى تندى از آن پراگنده مىگردد كه آن كه كيسهء مشك را مىگشايد بايد بينى و دهان خود را كاملا با پارچهاى چند لا ببندد . با وجود چنين احتياط گاهى بوى تند مشك خون از بينىاش جارى مىكند ؛ حتى ممكن است وى را بكشد من در اينباره تحقيق بسيار كردهام ، و چون ارمنيانى كه در كار خريد و فروخت مشك دست داشتهاند و بارها به پاتان سفر كردهاند صحّت اين موضوع را براى من بيان كردهاند بر اين باورم كه در اين مورد هيچ شك و ترديد نمىتوان كرد . همچنين مسلم است كه نه تنها بوى مشك به مرور زمان افزون نمىشود بلكه هرچه زمان بيشتر بگذرد بويش مىكاهد . به روزگارانى كه من نيز در هندوستان به تجارت مشك اشتغال داشتم گاهى بوى آن مرا بىتاب مىكرد ، و براى اين كه بوى تندش آزارم ندهد هميشه دور از كيسههاى محتوى مشك مىايستادم ، بينى و دهانم را با دستمالى مىپوشاندم ، و به وسيلهء دلّال مورد اعتمادم معامله مىكردم ؛ و از همان زمان بر من مسلّم شد كه بوى تند اين ماده وقتى از كيسه بيرون مىشود به راستى آزاردهنده است و مايهء سردرد شديد مىشود .
دگربار مىگويم در جهان كم دارو و مادهاى پيدا مىشود كه تقلّب كردن در آن اينقدر آسان باشد . دغلكاران قطعهاى از پوست آهوى مشكين را مىگيرند در
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 716
مساهمون: ژان شاردن
ص٧١٦