نمىشود . همه يكى پس از ديگرى جواب دادند : شاهنشاها ، اين تنباكو بسيار خوب است ، و بهتر از آن پيدا نمىشود . سپس شاه خطاب به مهتر قورچيان كه ميان حاضران بر همه سر و برتر بود فرمود : تو نيز نظر خود را دربارهء اين تنباكو صادقانه و بىرودربايستى بگو . سردار قورچيان گفت : قبلهء عالم ، سوگند به سر مبارك كه بوى خوش اين تنباكو از هزاران گل بويا بيشتر است و مشام جان را تازه مىكند .
شاه به شنيدن اين جوابها به طعن و طنز و خشم در ايشان نظر كرد و فرمود نفرين و لعنت به اين تنباكو ، به اين گياه لعنتى كه بوى آن با بوى پهن اسب تفاوت ندارد .
سوّمين گياه معروف ايران زعفران است كه بهترين نوع آن در سراسر گيتى است . اين گياه در بيشتر نواحى ايران مىرويد ، اما خوبترين نوعش در مناطق جنوبى درياى خزر به دست مىآيد . زعفران همدان و شوش كهن كه سوزيان مىباشد نيز معروف و ممتاز است .
چهارمين گياه معروف از اين دسته ، گياهى است كه از آن انغوزه مىگيرند . انغوزه « 1 » شيرهايست كه مانند صمغ سفت مىشود . آن را از بوتهاى كه هيلتيت
) Hiltit (
ناميده مىشود ، و بنا به تصوّر بعضى لازرپيتيوم
) Lazerpithium (
يا سيلفيوم
) Silphium (
است مىگيرند . اين بوته در بسيارى از نقاط ايران مخصوصا در نواحى سغد مىرويد ، و نوع سفيد آن مخصوصا براى خوردن خوب است . انغوزه دو قسم است : سياه و سفيد . شيرهاى كه از نوع سفيد آن مىتراود تندى و قوت كمتر دارد به همين سبب ارزانتر است . در مشرقزمين گياه انغوزه را هينگ مىگويند . هنديان آن را به بيشتر غذاها و خورشهاى خود مىآميزند و مىخورند .
انغوزه بويناكترين چيزى است كه من به عمر خود ديدهام . بوى اين ماده از فاصلهء بسيار دور به مشام مىرسد ، و اگر چند روز در اتاقى نگهدارند بويش مدتها باقى مىماند . كشتيهايى كه با آنها انغوزه حمل مىكنند چنان بويناك مىشوند كه از آن پس نمىتوان با آن كشتيها كالاى ديگر حمل و نقل كرد . من يكبار چنين كردم و
هامش
( 1 ) - گياه انغوزه در يزد و بيابانهاى اطراف آن زياد مىرويد . در خور بيابانك كه سابقا يكى از مراكز تهيه انغوزه بوده گياه انغوزه را هنگ مىنامند ، و با برگ آن مخصوصا براى شستشو و رفع عفونتهاى معدى بسيار مفيد است آش مىپزند .