فرانسويان آنها را گياهان لطيف و بويا مىناميم به حدّ وفور يافته مىشود . گياهانى كه ساقهء زيرزمينى يا مانند كاهو برگشان خورده مىشود بهترين ، خوشبوترين ، خوشمزهترين و صافترين آنها به حدّ وفور به دست مىآيد . ايرانيان بيشتر اين گياهان را مانند ميوهء خام مىخورند ، و هيچگونه تندى يا تلخى در آن نمىيابند .
اروپاييان آزمودهاند و دريافتهاند كه سبزيجات كشورهاى اروپايى به صورتى شگفتانگيز در ايران به عمل مىآيد ، و اگر همچنانكه عامل مذهب در بعضى كشورها ، هفتهها مردم را از خوردن گوشت منع مىكند بعضى مقررات و باورها كشتگران ايران را از ترويج و تكثير انواع سبزيهاى اروپايى بازندارد ، بتحقيق اقسام بيشتر و بهترى از سبزىها در ايران حاصل مىشود .
در ايران بهترين داروهاى گياهى به دست مىآيد . افزون بر ترنجبين و گزانگبين كه از آن سخن در ميان آمد بهترين نوع فلوس ، سنا ، شيرينبيان كه همهجا مىرويد فنوگروكوم
) Foenugroecum (
كه آن را خانبالغ مىنامند ، و اين اسمى است كه ايرانيان به تاتارستان بزرگ دادهاند ، و اصل اين گياه از آنجاست ، ديگر كچوله كه آن نيز در بسيار جاها يافته مىشود ، و به بزرگى يك سكهء پنج سويى ، به ضخامت سكّهء دو اكويى است ، و روى آن از قشرهاى صاف پوشيده شده است . ديگر صمغ امونياك كه ايرانيان اوسيوك
) Ouscioc (
مىنامند ، و در جنوب پارت فراوان است ؛ و آن را از نباتى كه ساقهاش بمانند ساقهء كنگر خاردار است مىگيرند . در همين منطقه و نواحى اطراف اصفهان گياهى مىرويد كه اروپاييان آن را نمىشناسند ، و شبيه كنگر كوهى اسپانيولى است ، و مردم ايران آن را ريواس مىنامند . مزهء ريواس ترش و مطبوع است . در بهار مىرويد و خام هم مىخورند فروشندگان داروهاى گياهى آن را ريوند حيوانى يا ريوند اسب مىنامند زيرا براى تخليهء معدهء چهارپايان به كار مىبرند . ريواس بيشتر در خراسان - سغد قديم - مىرويد و بهترين نوع آن در سرزمينهاى تاتارستان شرقى واقع ميان درياى خزر و چين به دست مىآيد ، و هر دو نوع آن ريواس چينى خوانده مىشود . در خراسان همچنان كه ما چغندر مىخوريم ريواس مصرف مىكنند و همانسان مىرويد .
يكى ديگر از گياهان قابل توجّه ايران ، بوتهء خشخاش مىباشد . اين بوته در بيشتر نقاط گيتى مىرويد ، امّا بهقدر خشخاشهاى ايران شيره نمىدهد . ارتفاع اين بوتهها در حدود چهار پا و رنگ برگهايش سفيد است . حقههاى خشخاش در ماه