درختى كه در اطراف اصفهان بسيار مىرويد ، و از درخت گز بزرگتر است ، و ساقهء صاف و صيقلى دارد ، مىگيرند . يعنى برگهاى اين نوع درخت در فصل تابستان اين مادّه را ترشح مىكند . بدينصورت كه صبحگاهان مشاهده مىشود زمين زير اين درختان از مادّهاى چرب پوشيده شده ، و اين همان ترانگبين مايع است كه مردم در مداوا به كار مىبرند ، و همانند انواع ديگر آن خوشمزه و مطبوع است .
در ايران دو نوع درختچه نيز مىرويند كه هر دو خاصيّت بد و شوم دارند .
اين دو نوع درختچه بيشتر در آن قسمت كرمان كه مجاور خليج فارس است مىرويند . يكى را گلباد سموم مىنامند كه به معنى گلى است كه باد را زهرآگين مىكند ، و تازيان آن را شرق مىخوانند . شكل اين درختچه همانند موهاى وحشى است و از آن شيرهاى به غلظت كره مىتراود كه زننده و گس است ؛ و مردم بر اين اعتقادند هرجا كه اين درختچهها بسيار باشد اگر هنگامى كه هوا گرم است باد بوزد و از آنجا بگذرد زهرناك و كشنده مىگردد ، و هركس در آن هوا نفس بكشد مىميرد يا به سختى بيمار مىشود . نوع ديگر اين درختچهها خرزهره است كه به معنى زهر خر مىباشد ، و عامهء مردم هر چيز تلخ و كشنده را چنين مىنامند ؛ و از آن اين درخت را بدين اسم مىخوانند كه اگر خر كه در مشرقزمين به زورمندى و سختجانى معروف است ، يا چهار پايان اهلى ديگر شاخه يا برگ اين درختچه را بخورند مريض مىشوند و شايد بميرند . حتّى مىگويند آبى كه ساقهء اين درختچه را شستشو داده باشد بيماركننده يا كشنده است . ساقهء اين درختچه به كلفتى پا و شاخههايش به ضخامت دست است ، و بلنديش به شش پا مىرسد . پوستش كه نسبة كلفت است سبزرنگ مىباشد . شكل برگش بيش از آنچه مشابه بيضى باشد به دايره نزديكتر است ، و برگهايش نوكتيز است . گلهاى اين درختچه به رنگ گل معمولى يا رنگ گوشت و لوريه رز
) Laurier - Rose (
مىباشد ، و به گمان من به همين سبب است كه يونانيان اين درختچه را ردودندرون
) Rhododendron (
ناميدهاند . اعراب همانند ايرانيان به اين درختچه سم الحمار يا فلّى
) Felly (
مىگويند ، و محققان برآنند اين همان نريوم
) Nerium (
فروشندگان داروهاى گياهى است كه به زبان فرانسوى روزاژ
) Rosage (
مىگويند و در مجموعهء كتابهاى دارويى ما از آن بحث شده است .
در ايران بهترين نوع همهگونه گياهان طبى و غيرطبى به ويژه گياهانى كه ما