است زيرا تروا در ارمنستان و تبريز در ماد است . و اين دو شهر دور از هم نمىتواند يكى باشد ، و شباهت ظاهرى اين دو اسم در تلفظ موجب اشتباه اين مؤلف شده است . تبريز كلمهاى فارسى است ، و اين نام را در سال 165 هجرى بر اين شهر نهادهاند . و چون تبريز چند قرن پس از نوشتههاى آنان ساخته شده بنابراين تروا و گابريس
) Gabris (
شهرهاى ديگرى بودهاند . نيژر
) Nijer (
مىگويد تبريز همان تيكرانوسرتا
) Tigranocerta (
است و برخى ديگر مىگويند كه تبريز سوز
) Suze (
ماد مىباشد كه در تورات مهم شمرده شده ، بعضى نيز بر اين باورند تبريز همان شهر است كه در كتاب اسدرا
) Esdra (
- آكمتا
) Acmetha (
يا آماتا
) Amatha (
ناميده شده است .
گروهى از مصنفان و مؤلفان مانند بطلميوس و مترجم اثر وى جاى آن را در آشور ، و برخى ديگر در ارمنستان نمودهاند . سرآمدان اين گروه عبارتند از نيژر ، سدرن ، آيتون و ژوو . از روى ديگر مارك پل
) Marc Paul (
ونيزى محل اين شهر را در پارت دانسته است . اما كالكونديل
) Colcondile (
سخنى ديگر دارد . وى محّل تبريز را جايى دور تر از همهء مصنفان برده ، و آن را در ايالتى كه در روزگاران كهن پرسپوليس
) Persepolis (
مركز آن بوده ، دانسته است . به هر روى چنان كه پيش از اين گذشت ميان محققان و مصنفان در اينباره اختلافات بحثانگيز در ميان است ، و به عقيدهء من نظريهء موله
) Molet (
مترجم و مفسّر اثر بطلميوس ، آنانى
) Anani (
، .
ارتليوس
) ORTELIUS (
، گلنيتس
) Golnits (
، دولاواله
) De la Valle (
، دواتلاس
) De Athlas (
از نظريه ديگران قانعكنندهتر و مستدلتر مىباشد . به عبارت ديگر تبريز همان شهر باستانى اكباتان
) Ecbatane (
است كه در تورات و تاريخهاى كهن آسيا از آن سخن در ميان آمده است .
اگر اشتباه نكنم مينادوا
) Minadoi (
مصنف و محقق ايتاليايى بحث روشن و مستدلى دربارهء اثبات اين نظريه دارد . با اين همه با اعتقاد تمام مىگويم كه در سراسر شهر تبريز نه از آثار باستانى و عمارات و ابنيهء كهن اثرى ديده مىشود ، و نه از آثار كاخ اكباتان كه روزگارانى ييلاق پادشاهان آسيا بوده نشانى بجاست ، و نه از كاخ دانيال كه بعدها آرامگاه پادشاهان ماد شده ، و يوسف در كتاب دهم خود آورده كه در زمان وى هنوز موجود بوده اثرى ديده مىشود ؛ و اگر به احتمال ضعيف اين قصرهاى بزرگ و باشكوه شانزده قرن پيش از روزگار ما در محّل كنونى تبريز وجود