درباريان حاضر در تالار از قيافه بدنما و مضحك او به زحمت از خنده خوددارى كردند . پس از پايان يافتن اين مراسم شاهنشاه به گروهى از افراد بيگانه و درباريانى كه به دربار بار يافته بودند اجازهء مرخصى داد .
شامگاه چهاردهم شاهنشاه از شهر بيرون شد تا در كاخى واقع در گوشهاى از پايتخت ، در دو فرسنگى آن ، به استراحت پردازد . اخترگران پس از مطالعهء چگونگى حركت ستارهها تشخيص داده بودند كه شاه در آغاز سفر مصلحت نيست از ميان شهر عبور فرمايد .
ارامنه و سرپرستشان براى انجام كردن مراسم توديع و بدرقه و دعاى خير كردن ، به هيأت اجتماع بر سر راه آمده بودند ؛ و چون مخالف رسم و آيين بود كه با دست خالى به ديدن شاه آيند چهارصد و پنجاه پيستول به پيشگاه معظم له تقديم كردند .
روز هجدهم شاهنشاه به سفرش ادامه داد ، و پس از طىّ دو فرسنگ راه در ديه بزرگ دولتآباد نزول اجلال فرمود . طول منازل مسافرت شاه از دو فرسنگ تجاوز نمىكند و در هر منزل راههاى بزرگ كشور يك خانهء اختصاصى دارد .
روز بيست و هفتم منشى فرستادهء كمپانى فرانسه كه در التزام ركاب شاهنشاه حركت كرده بود بازگشت و سه مكتوب با خود آورد . در يكى شاهنشاه با بعضى از مستدعيات فرستاده موافقت فرموده بود . يكى از آن سه فرمان شاهنشاه بود ، و سه ديگر مراسلهء ناظر خطاب به كمپانى . ضمن فرمان به فرستاده دستور داده شده بود به مديران كمپانى اطّلاع دهد اگر براى گفتگوهاى بازرگانى نمايندهء معتبر و تام الاختيارى اعزام دارند با كليّهء درخواستهاى موجّه و مفيد وى موافقت مىشود .
فرستادهء كمپانى براى كاپوسنها و ژزويتها برخى تقاضاهاى ناقابل كرده بود كه مانند بعضى درخواستهاى ديگرش قبول شده بود . و اينست ترجمه دستورها و فرمانها :
هو فرمان جهان مطاع شاهنشاه خطاب به حكام ، ناظران و ديگر صاحبمنصبان و مأموران شاهنشاه در دار العلم شيراز كه در كنف حمايت و عنايت و رأفت ما مىباشند . پادشاهان بزرگ ، جانشينان پيغمبر راستين حضرت رسول اكرم كه روان پاك همهء آنان در بهشت برين جا گرفته يعنى شاهنشاه فقيد پدر تاجدار ما كه خداوند غرق رحمتش بفرمايد ، و شاهنشاه بزرگ جدّ گرامى ما طبق فرامين خاصّ به كمپانيهاى انگليسى و هلندى مستقر در كشور ايران اجازه فرمودهاند كه هر سال به
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 675
مساهمون: ژان شاردن
ص٦٧٥