مىتواند مدير كمپانى را به عنايات و كرامات شاهنشاه مستظهر و اميدوار بدارد ، و اطمينان دهد كه وزيران ايران براى پيشرفت روابط بازرگانى ميان دو كشور از هيچگونه مساعدت شايسته دريغ نمىدارند .
مذاكره ميان هيأت وزيران ايران و فرستادگان كمپانى بدينسان پايان پذيرفت ؛ پس آنگاه سفرهء رنگينى گسترده شد و فرستادهء كمپانى و همراهانش يك ربع ساعت پس از صرف ناهار به جايگاه خود بازگشتند .
فرداى همان روز مسؤول كمپانى انگليس در ايران با هيأت وزيران دربارهء موارد مشابهى به گفتگو و مذاكره پرداخت و با لحنى گلهآميز اظهار داشت بسيار مىگذرد كه اولياى امور ايران بر خلاف قرارداد فيما بين دولت انگلستان را از درآمد صدى پنجاه گمركات بندر عباس محروم داشتهاند . از اين گذشته مدتيست كه رفتار مأموران ايران اصولا با انگليسيان دوستانه نيست ، و نسبت به آنان بىاحترامى مىكنند ، چنان كه وقت خارج شدن اتباع انگليسى در بازرسى اثاثه و چمدانهاى ايشان بيش از حدّ معمول دقّت و تجسّس مىكنند ، و با نظر بدبينى و بدگمانى در ايشان مىنگرند ، و حق العبور مىطلبند .
صدراعظم جواب داد اگر اين كارها روى نموده مأموران خودسرانه انجام دادهاند ، غرض خاصّى در ميان نبوده و دستور داده مىشود از اين پس در برخورد با افراد بيگانه آرام و مهربان باشند . امّا نبايد انكار كرد و ناديده گرفت كه مأموران نيز در بازرسيهاى خود راه خطا نرفتهاند زيرا بر سر همهء زبانهاست كه انگليسيان علىرغم قوانين جارى كشور و بر خلاف تعهدات دوستانه هر سال مبالغ زيادى دو كاى طلا از ايران خارج مىكنند و چندينبار خلافكارى ايشان كشف ، و مشتشان بازشده است .
و در دنبالهء سخنان خود افزود امّا در مورد گله شما از محروم ماندن از درآمد گمركات بندر عباس بايد بگويم اكنون كار به گونه ديگر شده است ، و اگر پس از بازگشتن جزيرهء هرموز به تصرّف ايران ، شرايط قرارداد منعقد بين ايران و كمپانى چنان كه بايد و شايد رعايت نمىشود در اين كار ايران به كمپانى اقتدا مىكند و شيوهء او را پيروى مىنمايد . مگر نه قرار اين بود كه كمپانى هند شرقى انگليس هميشه چند كشتى جنگى در آبهاى خليج فارس به كار گشتن بگمارد تا دزدان دريايى فرصت و مجال راهزنى نيابند ، چون شد كه پيمان خود را از آغاز زير پا نهادند و سالهاست كه يك كشتى جنگى كمپانى در سراسر پهنهء خليج فارس ديده نمىشود . بر اثر اين
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 669
مساهمون: ژان شاردن
ص٦٦٩