حاضر به خريدن اين پاره الماس نبودند ، امّا چون نمىخواستند ملكهء مادر از آنان رنجيده خاطر شود ، و خوانسالار نيز به سختى آنان را تحت فشار قرار داده بود مجبور به خريدنش شدند . امّا اگر جمعيّت بازرگانان ارامنه هفتصد يا هشتصد پيستول به ناظر رشوه يا پيشكش مىداد از قبول اين معاملهء اجبارى رهايى مىيافت . هشت روز بعد جامعهء بازرگانان ارامنه راضى شد اين الماس را با تخفيف يك سوّم قيمتى كه خريده بود به من بفروشد .
روز چهارم فرستادهء كمپانى فرانسه اجازه يافت با صدراعظم ملاقات كند .
وى ساعت ده صبح وارد تالار پذيرايى كاخ صدراعظم شد . ناظر و چند تن از وزيران در آنجا حضور داشتند نامههاى سفير و فهرست درخواستهاى او روى قالى گذاشته شده بود . صدراعظم از وى پرسيد در مقابل معافيّت از پرداخت عوارض گمركى و ماليات ، و ديگر تسهيلات و مزايا ، چه چيزها و چه امتيازاتى به دربار مىدهد . وى كه خود را براى جواب دادن به اين پرسشها آماده نكرده بود خواهش كرد رييس گروه مبلغان را به حضور در جلسه بخوانند . چون آمد به نمايندگى از سوى فرستادهء كمپانى گفت وى اجازه و صلاحيّت ندارد كه دربارهء عقد قرارداد يا گفتگوهايى از اينگونه مذاكره كند . فقط مأمور تقديم هديه به پيشگاه شاهنشاه است و مجاز است از دربار تقاضا كند همان امتيازاتى كه در زمان پادشاهى اعليحضرت فقيد به كمپانى اعطا شده تسجيل و تنفيذ شود .
وزيران گفتند نخستين گروه نمايندگان كمپانى كه در سال 1665 به دربار ايران بار يافتند متعهّد شدند در برابر امتيازات مهمّى كه به ايشان اعطا شد پس از سپرى شدن سه سال نمايندگان جديدى به دربار شاهنشاه ايران بفرستند ، و نيز متعهد شدند نمايندگان تازه افزون بر تقديم هداياى ارزشمند قراردادى تجارى كه نفع مشترك داشته باشد منعقد كنند ، و به اطمينان همين مواعيد شاهنشاه در به دو سلطنت خود اعطاى امتيازات مذكور را تأييد فرمودند .
سپس صدراعظم در ادامهء سخنانش افزود انگليسيان همين امتيازات را كه شما در طلب آن مىكوشيد در برابر مساعدتهاى مؤثرى كه براى پس گرفتن هرموز به ايران كردهاند به دست آوردهاند . پرتغاليها نيز به ازاى سرزمينهايى واقع در خليج كه به ايران تسليم كردهاند به كسب چنين امتيازات نائل آمدهاند . هلنديها نيز به پاداش و جبران خريدن ششصد عدل ابريشم در هر سال به قيمت يك سوّم بيش از بهاى بازار
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 667
مساهمون: ژان شاردن
ص٦٦٧