قلاع آنان بود منتقل كند . بنابراين براى وصول به اين هدف به انگليسيان روآورد .
آنان نيز پيشنهاد ايران را در مورد انعقاد قراردادى كه به سود طرفين باشد پذيرفتند .
سرانجام پس از مذاكرات مفصل قراردادى تحت اين شرايط ميان ايران و انگليس بسته شد . دو طرف قرارداد با هزينهء مشترك به كليّهء قلعهها و استحكامات پرتغاليها در خليج فارس حمله خواهند كرد . در جريان اين حمله كشتيهاى انگليسى موظفند نيروى ايران را در جزيرهء هرموز و كليّهء مناطقى كه لازم باشد پياده كنند و با تمام قدرت از رسيدن نيروى تازه نفس از راه دريا به كمك پرتغاليها جلوگيرى نمايند .
كليّه نواحى و سرزمينهايى كه دشمن تخليه مىكند و به تصرّف متحدين درمىآيد از آن ايران خواهد بود امّا همه غنائم به تساوى قسمت مىشود . پس از رانده شدن پرتغاليها از جزيرهء هرموز و نواحى مجاور آن مركز بازرگانى به بندر عباس منتقل خواهد شد ، و نه تنها كشتيهاى انگليسى در جريان تجارت و رفت و آمد به اين بندر هميشه از پرداخت هرگونه ماليات و عوارض معاف خواهند بود ، بلكه در سود حاصل از عوايد گمركى متساويا با ايران سهيم خواهند بود . انگليسيان متعهدند براى تأمين آزادى بازرگانى و صيانت آبهاى خليج فارس براى رفت و آمد كشتيهاى تجارى و جلوگيرى از تعرضات احتمالى پرتغاليها چهار يا دست كم دو فروند كشتى جنگى آماده نگهدارند .
حاصل اين قرارداد اين بود كه در سال 1623 هرمز و دو جزيرهء مهم نزديك آن از تصرّف پرتغاليها بيرون شد ، « 1 » و از همان هنگام اختلافات ميان دو طرف متعاهد روى نمود . ايرانيان كه غالبا براى شانه خالى كردن از تعهدات خود هزاران نيرنگ و ترفند به كار مىبرند به بهانههاى گوناگون در اجراى مفاد پيمان سست شدند . انگليسيان نيز كه بدين اميد در بيرون راندن پرتغاليها از هرمز به ايران يارى كرده بودند تا غنائم بسيارى نصيبشان شود ، بيش از حدّ انصاف به غارتگرى پرداختند . ايرانيان هم به تلافى اهميّت و ارزش مساعدت انگليسيان را در تصرّف كردن استحكامات پرتغاليان ، و آزاد ساختن هرمز و جزاير و سرزمينهاى مجاور آن خوارمايه گرفتند ، و اندك اندك از ياد بردند ، و سال به سال از سهميهء درآمد ايشان از گمركات بندرعباس مىكاستند ؛ چنان كه بسيار سال نگذشت كه سهم ايشان به نيم آنچه حقشان بود كاهش يافت ، و پس از سپرى شدن چند سال ديگر بيش از
هامش
( 1 ) - استحكامات هرمز سوّم مه 1622 برابر 1001 خورشيدى سقوط كرد .