دفاتر مربوط ثبت كنند . اين كارها چنان با دقّت و صحّت انجام مىگيرد كه ناشدنيست بر اثر جابهجا شدنها چيزى گم شود ؛ و اگر بخواهند خصوصيات همه هدايايى را كه طىّ مدّت دويست سال به پادشاهان ايران تقديم شده معيّن كنند با مراجعه به دفاتر مربوط آسان در مىيابند .
روزى كه قرار ارزيابى هدايا بود ناظر مرا هم براى شركت كردن در اين كار دعوت كرد . پيش از رفتن از سفيران پرسيدم آيا مايلند قيمت واقعى هداياى آنها را بگويم يا كمتر يا بيشتر . چون در ايران رسم بر اين جاريست كه هر سفيرى هدايايى به دربار تقديم مىكند بايد معادل بيست درصد بهاى آن هدايا را به عنوان انعام به مأموران خاص شاه بدهد . در اين صورت هرچه قيمت هدايا بيشتر در حساب آيد به همان نسبت زيانآورندهء هدايا بيشتر مىشود . بنابراين بيشتر سفيران خواهان آنند كه بهاى هداياى آنان كمتر از قيمت واقعى در حساب آيد .
من در وقت مقرّر يعنى ساعت نه رفتم . ملك التجّار يا مهتر بازرگانان يكى از بازرسان مخصوص شاهنشاه ، زرگرباشى ، چند تن از پيشكاران كارخانههاى زربفت - بافى ، رئيس كلّ توپخانه ، نقاشباشى و ده دوازده نفر از بازرگانان معتبر اصفهان نيز حاضر بودند . پيش از ورود من ارزيابى هدايا آغاز شده بود . هداياى فرستادگان كمپانى فرانسه بدون احتساب قيمت توپها معادل بيست هزار اكو تقويم شد ، و قيمت هداياى فرستادهء انگليس سه هزار و پانصد اكو در حساب آمد . پس از خاتمه يافتن ارزيابى همه هدايا به شرحى كه سابقا ياد شد به متصديان مربوطه تحويل گرديد . آينهها ، چلچراغها ، طپانچهها ، پردههاى نقاشى و دوربينها به خزانهء عمومى واقع در قلعهء اصفهان انتقال يافت . در اين مركز هداياى بىشمارى از اين انواع كه اروپاييان از جمله مسكويها ، تركها و ارمنيها طى دويست سال به پادشاهان ايران تقديم داشتهاند انباشته شده . بيشتر اين نفايس بر اثر مرور زمان و گرد و غبارى كه بر رويشان مىنشيند بىرونق و فرسوده مىشوند ، و اين زيان بدين سبب عارض مىشود كه در ايران نه از اين چيزهاى نفيس و نادر استفاده مىكنند و نه آنها را مىفروشند .
زيرا فروختن نفايس را مغاير و مخالف شؤون و مقام بلند سلطنت مىشمارند ؛ از اينرو آنها را به وضعى نامطلوب در گوشهاى رها مىكنند .
فلفل و چاى و عنبر و عصارهء ميخك را تحويل شربتخانه كردند . ظرفهاى چينى در قفسههاى مخصوص نگهدارى ظروف جا داده شد ، و پارچهها نيز در
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 652
مساهمون: ژان شاردن
ص٦٥٢