اعتراض در هيأت وزيران مورد مطالعه و بررسى قرار گرفت و تأييد شد . ناظر هنگامى كه از حضور شاه مرخّص و خارج شد اين خبر را به من گفت و مأمورم كرد به فرستادهء كمپانى فرانسه اطلاع بدهم ؛ و نيز به وى بگويم اين موفقيّت تنها بر اثر حمايت ناظر نصيب وى شده است .
از روى ديگر سفير روسيه به دستاويز اين كه قلمرو پادشاه معظّم و متبوع او از همه كشورها پهناورتر ، و شخصيّت معظم له از همهء سلاطين و رؤساى جمهور بالاتر است ، و همهء پادشاهان او را كبير خطاب مىكنند مدعى بود حّق تقدّم در چنين مجامع با اوست . نمايندهء انگليس نيز بر اين دعوى بود كه چون وى حامل نامهء پادشاه انگليس است ، و فرستادهء كمپانى فرانسه آورندهء مكتوب يك مؤسسهء تجارى ، بتحقيق وى بر او حق تقدم دارد .
بارى ، وقتى به ملاقات فرستادهء كمپانى هند شرقى فرانسه رفتم محلّ اقامتش را آگنده از اقسام تحف و هدايايى ديدم كه براى تحويل دادن به كدخدايان محلّه آماده شده بود . امّا ترتيب انتقال هدايا به محلّ معيّن آن بدين شرح است : مقدّمة پيشكش باشى كه مسؤول تحويل و تحول هداياست به فرماندار كل پايتخت اطلاع مىدهد كه فلان روز در فلان جا بايد فلان عده براى حمل تحف آماده باشند .
فرماندار كلّ دستور پيشكشنويس را به كلانتر منطقه اعلام مىكند و اجراى آن را به عهدهء وى مىسپارد . كلانتر نيز كدخدايان معتبر منطقه را كه عدهشان از هشت يا ده نفر تجاوز نمىكند احضار و در اجراى اين دستور سفارشهاى لازم را مىكند . كلانترها از هر برزن يك نفر را به كار مىگيرند و هر كدام را همراه يكى از مأموران پيشكشنويس براى تحويل گرفتن و انتقال هدايا به خانهء هر يك از سفيران مىفرستند . اينان هر كدام يكى از هدايا را برمىدارد . معمولا انتقال هدايا چنان صورت مىپذيرد كه آنچه را يك نفر قادر به حمل آنست به عهدهء پنجاه نفر واگذار مىكنند تا هم شمار هداياى سفير بيشتر بنمايد ، و هم حشمت و شوكت پادشاه در انظار فرودستان جلوه كند ، چه مردم به چشم خود مىنگرند كه پادشاهان كشورهاى بيگانه براى جلب عنايت و حمايت شاه چه تحفههاى فراوان و لايق پيشكش كردهاند . هداياى موصوف تا بامداد روز بعد به اختيار و در تحويل حاملان آنهاست ، و گاه چنان اتفّاق مىافتد به سببى هشت تا ده روز به دستشان باقى مىماند امّا در طىّ اين مدت و گرچه دراز باشد اين تحف و هدايا كه تحويل پانصد يا ششصد نفر
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 635
مساهمون: ژان شاردن
ص٦٣٥