عباس دوّم بهطور كلّى اروپاييان را دوست مىداشت و مايل بود با ايجاد روابط دوستانه ، و بستن قراردادهاى مشترك المنافع با پادشاهان مغرب زمين بر اعتبار و حيثيت خود در برابر باب عالى و امپراتور هند بيفزايد از اينرو هيأت اعزامى فرانسه را با مهربانى و گرمى هرچه تمامتر پذيرفت ، و يكايك اعضاى آن را مورد تفقد قرار داد .
تاورنيه جريان پذيرايى شاه عباس ثانى از هيأت اعزامى فرانسه را به تفصيل و آب و تاب زياد در مجلّد سوّم سفرنامهء خود آورده است ، امّا من با صراحت و قاطعيّت كامل مىگويم كه آنچه وى در سفرنامهء خود آورده در نظر من هيچگونه ارزش و اعتبار ندارد زيرا در مجموع بيشتر نوشتههايش بيانگر اعمال زشت و ناهنجار افراد بىنام و نشان و حوادث مبتذلى است كه مخصوصا دربارهء هلنديها به رشته نگارش درآورده ، و اين كار را صرفا به خاطر خوشامدگويى و جلبنظر فرانسويانى كه در آن روزگاران نسبت به كشور و ملت هلند نفرت و دشمنى داشتهاند ، نوشته است .
من در سال 1666 از ميان پنج تن اعضاى هيأت اعزامى فرانسه به ايران با دو نفر آنان ديدار كردم . « 1 » يكى از آنان فرستادهء كمپانى ، و دو ديگر آقاى دولالن نمايندهء پادشاه فرانسه بود . اتفاق را ملاقات من با اين دو نفر در پيشرفت كارشان بسيار مؤثر بود زيرا در آن هنگام دربار ايران اطلاعات جامعى دربارهء جزئيات مقاصد كمپانى و چگونگى عمل آن نداشت ، و قرار شده بود دولت ايران پس از رسيدن كشتيهاى كمپانى به سواحل ايران تصميم قطعى اتخاذ كند ، اما توضيحات من در حضور شاهنشاه و وزيران ذهن آنان را نسبت به اين مسأله روشن كرد ، و همهء مستدعيات هيأت پذيرفته شد .
چنين استنباط مىشود كه كمپانى فرانسه هنگام اعزام هيأت از چگونگى وضع تجارى ايران ناآگاه بوده زيرا نخستين مديران هيأت پس از اين كه در سال
هامش
( 1 ) - پنج تن اعضاى هيأت اعزامى فرانسه به ايران عبارت بودند از بربه) Berber (، دوپن) Dupont (و مارياژ) Mariage (نمايندگان كمپانى و نيكلا كلود دولالن) Nicola Claude de la Lain (و بولاى لوگوز) Boullay Le Gouz (حاملان نامهء لوئى چهاردهم . اين دو پس از ورود به اصفهان رهسپار قزوين شدند ، و در آنجا با شاردن در سفر اولش به ايران ، ملاقات كردند . اين دو نفر از آن پس براى فراهم آوردن مقدمات تشكيل كمپانى بازرگانى فرانسه به بندرعباس سفر كردند ، و لالن در ماه مه 1667 در آنجا درگذشت .