كه بدون كلاه باشيد ، حتى شبكلاه روى سرتان نباشد . نكتهء ديگر اين كه قبل از ورود به كاخ پادشاه قطعا شمشير خود را بازكنيد ، و به دست يكى از همراهان خويش بسپاريد . مبادا فراموش كنيد و گرنه مقامات مسؤول به شما تذكر مىدهند ، و اين مايهء سرافگندگى است .
يكى از جاهمندانى كه در روز موعود نگهبانى دربار را به عهده دارد شما را به امپراتور معرفى مىكند . هنگام اجراى اين آيين ، وى ميان نامه و هدايا بين جايگاهى كه ميان شما و امپراتور فاصله انداخته زانو به زمين مىزند ، و وقتى عرايض شما را شنيد به عرض امپراتور مىرساند . وظيفهء شما ابلاغ پيام پادشاه است . موضوع اين كه امپراتور فرانسه با نهايت صداقت و صميميّت تندرستى و عظمت امپراتور ژاپن و درازى عمر و دوام سلطنت وى را پيوسته آرزومند است ؛ و در آخر تمنّا خواهيد كرد معظم له با مستدعيات مندرج در نامه موافقت فرمايند ؛ و كليّهء افرادى را كه از فرانسه به ژاپن سفر مىكنند در پناه حمايت خود بگيرند .
ممكن است امپراتور از شما چيزهايى بپرسد ، امّا در هر صورت سخنان معظم له كوتاه خواهد بود . اين گفتگوهاى كوتاه توسّط همان شخصيّت جاهمندى كه شما را معرفى كرده است انجام خواهد گرفت . امپراتور با همهء سفيران كشورهاى خارجى بدينسان مذاكره مىكند ، و گفتگو به ميانجيگرى شخص ثالث نه تنها نشان تحقير و اهانت نيست ، بلكه علامت حرمتگزارى است . روز اوّل هر ماه ، اوقاتى كه ماه به كمال جلوه مىكند ، يعنى در حال بدر است معمولا شاهان و شاهزادگان و بزرگان براى عرض فرمانبردارى و جاننثارى در حضرت شاه حضور مىيابند ، و باشد كه وقت شرفيابى شما نيز روز اوّل ماه يا هنگامى كه ماه تمام چهره مىگشايد معيّن شود .
به هر روى ، پس از پايان يافتن مراسم شرفيابى لازم و واجب است به منظور اظهار احترام و سپاسگزارى به محلّ شوراى وزيران برويد ، و پس از تقديم هدايا از ايشان كه مىتوانند در پيشرفت كارتان تأثير به سزا داشته باشند استدعا كنيد چندان كه مىتوانند نسبت به صدور پاسخ مساعد به نامهء پادشاه مساعدت نمايند . در اين صورت گمان مىرود در فرصت مناسب جواب مساعد به شما مىدهند ، و هدايايى را كه متقابلا براى ارسال به حضور پادشاه فرانسه آماده كردهاند به شما بسپارند . بر شماست كه نامهء جوابيّه و هدايا را با احترام و تعظيم فراوان بگيريد ، و با همان تشريفات
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 586
مساهمون: ژان شاردن
ص٥٨٦