فرانسه در هر حال و هر زمان سر بر خط فرمان امپراتور خود مىدارند .
و اگر كسان امپراتور ژاپن از شما بپرسند آيا پادشاه فرانسه نيز مانند شاه اسپانيا و برخى ديگر از سلاطين اروپا از دستورهاى مذهبى پاپ پيروى مىكند قاطعانه جواب منفى بدهيد و بگوييد پادشاه ما هيچ كس را بالاتر از خود نمىشمارد ، و هيچگونه اعتقاد به پاپ ندارد ؛ به او اعتنا نمىكند ، و يكبار كه پاپ به سفير پادشاه مختصر اهانتى كرد و به فور معذرت نخواست پادشاه براى تنبيه كردنش لشكر فرستاد و پاپ به شنيدن اين خبر چنان هراسان و وحشتزده شد كه بىدرنگ سفير مخصوصى براى پوزشطلبى از خطايى كه كرده بود حضور شاه فرستاد . امپراتور گناهش را بخشيد و سپاهيان را احضار فرمود . بدين ترتيب نه تنها بر سراسر مملكت خويش و به تمام افراد ملتش به اراده و دلخواه خود حكومت مىكند بلكه هر زمان لازم بداند رأى و نظرش را بر پادشاهان ديگر تحميل مىنمايد . وى با اين كه بيش از بيست و پنج سال ندارد از كليّهء پادشاهانى كه از روزگاران پيش بر فرانسه سلطنت راندهاند دليرتر ، دلآگاهتر و توانمندتر است ؛ و چون بر همهء دقايق امور مهم سراسر اروپا آگاهى و معرفت كلّى دارد براى ارضاى حسّ كنجكاوى خود در صدد كسب اطلاعات از آداب و عادات ، و رسوم و طرز زندگانى مردم اقاليم ديگر برآمده است .
از اينگونه پرسشها از شما بسيار مىكنند ، و شما بايد با درايت و هوشمندى به هر يك آنها پاسخهاى بايسته و شايسته بدهيد ؛ جوابهايى كه مغاير پاسخهاى قبلى شما نباشد . سپس شما را به ساحل مىبرند خانهاى براى اقامت در اختيارتان مىگذارند و خبر ورود شما را با پيكهاى مخصوص به دربار مىرسانند . رفتار و گفتار شما مخصوصا در طول مدّتى كه در انتظار تعيين تكليف خود مىمانيد بايد بسيار عاقلانه و متين باشد . با ژاپنيها در نهايت آهستگى و مدارا و فروتنى رفتار كنيد مبادا كارى بر خلاف دستور و ميل فرماندار از شما سر بزند . ممكن است خانهاى كه براى سكونت در اختيارتان نهادهاند موافق ميل و پسندتان نباشد در اين صورت هرگز نبايد اظهار ناراحتى و نارضايى و گلهمندى كنيد . بايد دل خود را به عواطف و الطافى كه امپراتور درآينده نسبت به شما مبذول خواهد فرمود شاد بداريد . بهترين لباس خود را پاكيزه و آماده نگهداريد تا در روز شرفيابى بر تن بياراييد ، و پيش از آن روز نپوشيد . پس از ورود به ژاپن براى خود و همراهانتان كفش راحتى كه معمول
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 583
مساهمون: ژان شاردن
ص٥٨٣