حمايت بىدريغ معظم له در پيشرفت مقاصد كمپانى آگاه شدم ، و چنين دريافتم همچنان كه در هلند شنيده بودم كمپانى بر اين نيت است جزيرهء ماداگاسكار را مسكون سازد ، و با اجازهء اعليحضرت عدهاى مردان سپاهى و كارگران را كه ممكن است در آنجا به كار گرفته شوند براى اقامت در آن جزيره بفرستد . اين طرح و تصميم ، سنجيده و درخور اجراست ، و كشتيهايى كه راهى هندند آسان و تند مىتوانند در آنجا موادّ خوراكى و چيزهاى ديگر را كه لازم دارند بردارند و به سفر خود ادامه دهند ، افزون بر اين كمپانى به يقين مىتواند منافع ديگرى كه مقدار و ارزش آنها بر من و مسؤولان كمپانى هند شرقى هلند دقيقا معلوم نيست به دست آورد . با اين همه مزايا بىآن كه بخواهم نظر شما را تخطئه كنم اظهار مىدارم كه اين جزيره مسافت زيادى از سواحل هند و مالابار و بنگال و سورات و كروماندل و ايران دور است . و به اعتقاد من آسان مىتوان نقاط مناسبى كه به اين كشورها نزديكتر باشد پيدا و انتخاب كرد ، و چون وسعتشان كمتر است ، بىزحمت و خرج بسيار براى بهرهبردارى آماده كرد . آقاى كلبر نظر كمپانى را مبنى بر اين كه مىخواهد مقدمة روابط بازرگانى خود را با مناطق جنوب برقرار كند شرح كرده ، و من نيز با طرح و نقشهء كمپانى كاملا موافقم ، و بر اين اعتقادم كه در مرحلهء نخست كمپانى بايد دو كشتى كوچك هر كدام به گنجايش چهارصد تن براى كسب تجارت آزاد و تهيهء مقدمات فعاليتهاى بازرگانى به چين و ژاپن بفرستد ؛ زيرا بسا ممكن است مذاكرات تا حصول نتيجه مطلوب دو سال بلكه بيشتر به طول انجامد . به اعتقاد من مصلحت آنست با اين دو سفينه كه سرنشينان آنها فرستادگان شاه و حاملان هداياى معظم له خواهند بود مقدارى كالا نيز از قبيل ماهوت ، پارچههاى ساده و مخمل و منسوجات پشمى از هر نوع و به رنگهاى سرخ ، بنفش ، قرمز كمرنگ ، سرختيره ، آبى آسمانى و رنگهاى ديگر كه مجموع بهاى آنها معادل پنجاه هزار ليور باشد ، حمل كرد ، همچنين برابر بيست و پنج هزار ليور كهربا و ظرفهاى مسى و آهنى كه در چين و ژاپن خواهان بسيار دارد و فلفل كه هلنديان هر سال معادل بيست و پنج هزار ليور از مالابار مىخرند و به آنجا مىبرند به دو كشور مذكور حمل گردد . امتعهء فوق الذكر كه مجموع بهاى آنها سيصد و پنجاه هزار ليور خواهد بود و شامل ابريشم و پارچههاى ابريشمين است به فرانسه حمل مىشود نه به ژاپن ؛ زيرا انتقال هرگونه كالا به اين امپراتورى پيش از شرفيابى به دربار امپراتور و كسب اجازهء بازرگانى آزاد به هيچ روى
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 565
مساهمون: ژان شاردن
ص٥٦٥