درست است كه كشور پهناور چين بر اثر ويرانگريها و غارتگريهاى تاتارهاى وحشى آسيب فراوان ديده ، امّا من براين گمانم كه آسان مىتوان هر سال در آن سرزمين معادل سه تا چهار ميليون به كار بازرگانى اختصاص داد . در اين صورت كشور فرانسه ناچار نخواهد بود براى خريدن كالاهاى مورد مصرف و يا جبران كسر احتمالى سود سه ميليون معاملاتى كه با ژاپن پيشبينى كرده است ، پول نقد به هندوستان ببرد ، و اگر چنان اتفاق افتد كه مقدار و حجم بازرگانى در بازار پايتخت چين چندان توسعه نيابد ، و در نتيجه درآمدهاى پيشبينى شده حاصل و عايد نگردد ، دست كم از خروج ذخاير نقدى فرانسه خواهد كاست ، و آن به مصرف تجارت با جنوب كه اهميت و ارزش بسيار ندارد ، خواهد رسيد .
آنچه درخور توجه زياد است اين است كه كمپانى فرانسه بايد از آغاز با هوشيارى و باريكانديشى و احتياط تمام به فعاليتهاى تجارى بپردازد ، و نيز براى برقرارى مناسبات تجارى با چين و ژاپن سرمايهء كلى در اختيار داشته باشد ؛ همچنين براى داد و ستد با جنوب سرمايهء جداگانهاى اختصاص دهد تا بتواند در مراكز مهمّ تجارى براى خويش اعتبار و شهرت كسب كند ، و نيز بايد براى استقرار روابط تجارى با شمال در محدوده خطّ استوا يك مركز دريايى جستجو كند ، و به منظور ادامهء مناسبات بازرگانى با جنوب در ساحل هند يك يا دو انبار بزرگ در اختيار بگيرد .
چنين مىنمايد برقرارى روابط تجارى با شمال جزيرهء بانكا
) Banca (
بسيار سودآفرين است . براى استفاده از اين مهم بايد به جلب رضا و دوستى ماتارام بزرگ
) Grand Mataram (
پادشاه جزيرهء جاوه « 1 » كوشيد و آنجا را با پول از او خريد .
براى اين كار بزرگ كه براى فرانسه فايدهء بسيار دارد بايد سفيرى نزد وى فرستاد . زيرا در آنجا فلفل و برنج و بسيار مواد خوراكى ديگر به حدّ وفور ، بيشتر از آنچه در باتاويا هست يافته مىشود ، و چون بسيارى از ارقام خواربار از خارج باتاويا وارد مىشده ، و چينيان كه به طبع مردمانى پرشكيب و آرام و مسالمتجو مىباشند ، و بسيارى از آنان ساكن اين سرزميناند ، و از بدرفتارى و سختگيريها و تحميلات مالياتى عوامل
هامش
( 1 ) - در روزگار پيشين پادشاه جاوه عنوان ماتارام بزرگ داشت ؛ و ماتارام يا مادارام تام پاىتخت قديم جاوه بود .