نمىشود . شهر كافا بسيار قديمى است ، اما هيچ كس تاريخ و سابقهء احداث آن را به درستى نمىداند . استرابن (
strabon
) بر اين باور است كه اين شهر در زمان باستان شهرت و عظمت بسيار داشته ، مخصوصا به هنگام قدرتمندى جمهورى آتن سخت نيرومند و پرآوازه بوده است . وى مىگويد : وقتى ميان روميان و مهرداد پادشاه و فرمانرواى به سفر جنگ درگرفت مردمان كافا سود بسيار به دست آوردند ، اما بسى بر نيامد كه به سببى نامعلوم اين شهر آبادانى و عظمت خود را از دست داد و ويران شد . يونانيان در قرن پنجم ميلادى به تجديد بناى آن كوشيدند و به افتخار تئودوز (
theodose
) امپراتور وقت نام آن را تئودوزى (
theodosie
) نهادند . در آن روزگاران كافا يكى از شهرهاى مستحكم و پر جمعيت و آباد بود ، و در برابر حملهء اقوام قزاق و تاتار كه در آن روزگاران قبيلهء هون ناميده مىشدند سدّى مقاوم و استوار بود . اما سرانجام تاتارها بر اثر ستيز و آويز مداوم و پر نهيب خود نه تنها بر كافا ، بل كه بر سراسر شبه جزيره مسلّط شدند و پس از اين پيروزى نام آن را كافا كه ريشهء عربى دارد و تحريف كافر است و به معنى نامؤمن مىباشد ، تغيير دادند ؛ همچنان كه اروپاييان پيروان ديگر آيينها را به همين نام خطاب مىكنند . اين حوادث در قرن دوازدهم هنگامى كه جنگهاى صليبى جريان داشت ، و امپراتورى روم شرقى در نهايت ضعف و نابسامانى بود به وقوع پيوست . ژنيها كه در آن زمان داراى قدرت عظيم دريايى بودند ، و كشتيهاى جنگى آنان ، خاصه در قسمت شرقى درياى مديترانه پيوسته در رفت و آمد بود بر آن شدند از موقعيت استفاده كرده در ظاهر به نام و عنوان كمك به يونانيان كه از مقابله در برابر تركها و تاتارها درمانده بودند ، و در باطن به آرزوى گرفتن قسمتى از متصرفات بربرها در درياى سياه وارد معركه شوند ، آنان بر اثر قدرت نيروى دريايى خود به تصرف برخى از متصرفات آسيايى و اروپايى كامياب گشتند ، و در سال 1266 بندر كافا را در زمان حكومت ميشل پالكولگ به تصرف خويش درآوردند . ژنيها بيش از دو قرن بر اين نقاط حكومت كردند ، اما در طىّ اين مدت عثمانيها اندك اندك در آسيا و اروپا چندان نيرو گرفتند كه هيچ كشور جرأت و توانايى رويارو شدن آن را نداشت ، حتى بر قسطنطنيه مسلط شدند . سرانجام ژنيها بر اثر فشار عثمانيها ناچار شدند كه همهء متصرفات خود را در درياى سياه تخليه كنند . شهر كافا نيز به سال 1474 و به قول ديگر در سال 1475 به زمان سلطان محمد دوم به تصرف دولت عثمانى درآمد .