نزديك دارد . اين شاهزاده خانم وقتى سلطان كنونى به تخت سلطنت برآمد تدبيرها به كاربرد تا شوهرش را مورد توجّه و عنايت پادشاه قرار دهد . موفّق شد و شاه ، صفى قلى را به حكومت ايروان كه از جمله مهمترين استانهاى ايران و آبادترين و پردرآمدترين آنهاست فرستاد . عايدات ساليانهء ايروان از سى و دو هزار تومان كه معادل پانصد هزار اكوست در مىگذرد . افزون بر اين از راه جرائم و غرامات ، تحف و هدايا ، و طرق غير مستقيم ديگر ، هر سال در حدود دويست هزار اكو عايد حاكم مىشود . اين شخصيّت برجسته و ممتاز به تحقيق دولتمندترين و خوشبختترين بزرگان ايران است . شاه وى را بىنهايت دوست مىدارد ؛ محبوب همهء درباريان است ؛ و دو پسرش از مقربان خاصّ پادشاهند . آنقدر خوب و خوشمنش است كه همهء مردم ايروان خيرخواه و هوادار وىاند و گراميش مىدارند ، زيرا به راستى با انصاف و مردمگراست و كمتر از حاكمان ديگر رشوه مىگيرد . از اينها گذشته شخصيّتى عالم ، دانشدوست و هنرپرور است .
روز يازدهم حاكم مرا براى شركت در عروسى برادر ناظرش دعوت كرد .
رفتم . خودش نيز حضور داشت . بسيار شاد و خندان و سرحال بود . در ساعات اوّل همان روز فرمانى از سوى شاهنشاه ايران به او رسيده بود . اين فرمان را كه دربارهء امر مهمى صادر شده بود غلام شاه سيزده روزه از اصفهان به ايروان رسانده بود . توضيح اين كه عدهاى از حاكمان و بزرگان و اعيان نقاط مختلف ايالت سر از فرمانبردارى حاكم كل برتافته بودند ، و از وى به شاه و وزيران شكايت برده بودند . حاكم نيز در مقابل اعتراضات و شكايات ايشان به دفاع از خود پرداخته بود ؛ و شاه پس از رسيدگى اين فرمان را در تأييد حكومت صفى قلى خان صادر فرموده بود ، و كليّهء حكام و اعيان شاكى را به فرمانبردارى حاكم كل ملزم ساخته بود . غلام شاه براى اجراى فرمان و جلب رضا و خشنودى صفى قلى خان آمده بود . غلام شاه گرچه به معنى برده و بندهء شاه مىباشد امّا مفهوم واقعيش آن نيست كه مانند بندگان ديگر آزاد نمىباشد ، بل كه بندگان شاه آن گروه نيكبختانند كه از گاه نوباوگى براى خدمتگرى به شاه تربيت مىشوند ، و پس از اينكه نيكو بار آمدند در دربار به انجام دادن برخى وظايف خطير گمارده مىشوند . غلامهاى شاهى را در مقام مقايسه مىتوان با نجيبزادگانى كه در دربار فرانسه متعهّد بعضى امورند برابر شمرد . بسيارى از اعيان و اشراف پسران خود را از پنج سالگى به خدمت كردن در دربار مىفرستند تا پس از باليدن از منافع مادى و
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 421
مساهمون: ژان شاردن
ص٤٢١