حسرت برده عقبنشينى كردند و به جايگاه خود بازگشتند . اما پس از مرگ شاه عباس دگربار به قصد تصرّف ايروان بازگشتند و موفّق به گشودن آن شدند . ولى زمانى دراز در دست ايشان نماند ، چه شاه صفى در سال 1635 ميلادى آن را پس گرفت . و از آن زمان به بعد اين شهر هرگز به محاصره در نيامده است .
در فاصلهء دو فرسنگى ايروان صومعهء سه كليسا ، مقدسترين يا قدس الاقداس ارمنيهاى مسيحى واقع است . ارمنيان آن را اكس ميازين (
ecs miazin
) مىگويند كه به معنى فرود مولود يگانه است ، مردم آنجا بر اين اعتقادند اين نام را بدين سبب به اين كليسا نهادهاند كه به وضوح ديده شده كه حضرت عيسى مسيح به خاطّر گرگوار اولين اسقف بزرگ اين صومعه از آسمان فرود آمده است . اما مسلمانان اين ديه را اوچ كليسا مىخوانند كه به معنى سه كليساست . كليساى اصلى چنان كه ذكر شد اكس ميازين نام دارد بسيار جسيم و ستبر است . از تخته سنگهاى عظيم ساخته شده ، هر يك از ستونهاى چهارگوش آن هفتاد و دو پا بلندى دارد و همه از سنگهاى بسيار بزرگ است . درون ساختمان فاقد تزيينات نقاشى و حجارى مىباشد و تاريك است .
محرابها در طرف مشرق ، و سه تاى آنها در انتهاى كليسا مىباشد . محراب ميانى بزرگ و داراى مذبحى سنگى است كه به شيوه مسيحيان مشرق زمين ساخته شده و كاملا مزين است . اما محرابهاى طرفين مذبح ندارند ؛ يكى به جاى مخزن ، و ديگرى به جاى خزانهء كليساست . دو محراب كليسا بدين سبب فاقد مذبح مىباشند كه طبق سنّت ارامنهء پاىبند طريقت همهء مسيحيان مشرق زمين ، در هر كليسا در هر روز فقط يك بار مراسم مذهبى به عمل مىآيد و تنها يكى از مؤمنان براى برگزارى اين مراسم حضور مىيابد . بنابراين هر كليسا به بيش از يك مذبح احتياج ندارد . راهبان محل از نفايس بسيارى كه در مخزن كليسا جمع آمده حفاظت مىكنند ، و آنها را به مردم نشان مىدهند . اين اجناس گرانبها عبارتند از صليبها و جامهاى زرين ، چلچراغها و شمعدانهاى سيمين بسيار بزرگ . قسمت بيشتر اين تجمّلات گرانبها حاصل بخشش كشيشان پاك اعتقاد و مؤمن واقعى ، همچنين صفاى دل روحانيان رم و تقيّه و پرهيزنمايى ارامنه است . در خزانهء كليسا بسيارى صندوق جاى تبركات همه سيمين مطلا وجود دارد ، و بنا به اظهار راهبان محافظ خزانه مهمترين آثار متبرك كليسا عبارتند از قسمتى از بالاى بدن قديسه رپسيم (
repsime
) ، يك بازو و يك ران قديسه كه آن (
caian
) ، يك بازوى سن گرگوار (
saint gregoir
) ، كه در نتيجه