آب و هوا روش درمان بيماران تفاوت كلى مىيابد ، و اثر داروها نيز يكسان ظاهر نمىشود ؛ چنان كه اگر دارويى در كشورى موجب مرگ بيمار گردد در سرزمينى ديگر هيچ رنج و ناراحتى به بار نمىآورد .
هنگام غروب آفتاب منشى نايبالسلطنه صاحبمنصبى را كه مأمور شده بود مرا تا ايروان راهنمايى و همراهى كند با خود آورد و به من معرفى كرد ، و در حضور من حكم مأموريتش را به دستش داد ، و اين ترجمهء فرمان است :
بنا به ضرورت عالى جاه امين آقا را مأموريت مىدهم به موجب فرمان شاهنشاه فقيد كه در دوران زندگى و پادشاهى دارا و خداوند جهان بود ، و اكنون روح پر فتوحش ساكن آسمان است به نام آقايان شاردن و رزن اروپاييان فرانسوى - كليه حاكمان و قاضيان و مأموران همه راهها ، تمام عمال و متصديان عوارض و گمركات و ديگر مأموران مؤظف و مكلفند دربارهء آقايان فوق الذكر و همراهانشان احترامات لازم را كاملا به جا آورند ، و از گرفتن هر نوع عوارض گمركى و باج راهدارى از ايشان به هر عنوان خوددارى نمايند . به منظور نظارت در اجراى اين فرمان جهان مطاع همايونى جناب امين آقا مأمور و مكلّف است آنان را تا شهر ايروان راهنمايى ، و در تمام طول سفر هرگونه وسايل آسايش و آسودگى ايشان را چنان كه بايد و شايد از هر جهت آماده كند تا با خشنودى و آسايش خاطر به پيشگاه اعليحضرت كه پناهگاه و مرجع اميدوارى جهانيان است شرفياب شوند . همهء كسانى كه اين فرمان مؤكد را مىخوانند مؤظف و مكلّفند در اجراى كليهء دقايق آن نهايت مجاهدت و مراقبت را به عمل آورند . در ماه ذى قعدة الحرام سال 1083 هجرى ، فوريه 1673 ميلادى نوشته شد .
1 - امين هم معنى و مترادف « 1 » امير است ، و به معنى آقا ، نجيبزاده ، دلير ، مهتر خانواده يا قبيله مىباشد . براى شرح بيشتر مىتوان به بند دهم فصل دوّم اسفار خمسه مراجعه كرد برخى از معانى اين لغت بسيار قديمى است ، و يكى از معناهاى آن به زبان عبرى بيمانگيز و وحشتناك است .
2 - اگر بخواهيم كلمه به كلمه ترجمه و تفسير كنيم بايد بگوييم صاحبقران ؛ زيرا ايرانيان بر اطلاق معتقدند كه نيكبختى و پيروزمندى و هرگونه برترى و بختيارى بر اثر تقارن دو ستارهء سعد نصيب و بهرهء هر كس مىشود و از اين جهت به هر كس از
هامش
( 1 ) - امين با امير مترادف و هم معنى نيست ، و هر كدام معنى جداگانه دارد ، و شاردن در اين مورد اشتباه كرده است .